ស្ថានភាពនៅមជ្ឈិមបូព៌ាបានឈានដល់ចំណុចផ្ទុះអាវុធយ៉ាងខ្លាំងក្លា នៅថ្ងៃពុធ ទី៤ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ នេះ បន្ទាប់ពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល បានបើកការវាយប្រហារតាមអាកាសទ្រង់ទ្រាយធំទៅលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។

ការវាយប្រហារពីភាគីសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល

* ចំនួនគោលដៅ៖ បញ្ជាការដ្ឋានកណ្តាលរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក (CENTCOM) បានបញ្ជាក់ថា គោលដៅជិត ២,០០០ កន្លែង នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានកម្ទេច។ ការវាយប្រហារនេះផ្តោតសំខាន់លើប្រព័ន្ធមីស៊ីលបាលីស្ទិក និងមូលដ្ឋានយោធាផ្សេងៗ។

* ទំហំនៃប្រតិបត្តិការ៖ លោកឧត្តមនាវីឯក Brad Cooper បានពិពណ៌នាថា នេះគឺជាការប្រមូលផ្តុំកម្លាំងយោធាអាមេរិកដ៏ធំបំផុតក្នុងមួយជំនាន់ ដែលមានទំហំធំជាងយុទ្ធនាការ “Shock and Awe” កាលពីឆ្នាំ ២០០៣ នៅអ៊ីរ៉ាក់ទៅទៀត។

* ជំហររបស់លោក ដូណាល់ ត្រាំ៖ ប្រធានាធិបតីអាមេរិកបានប្រកាសថា វាក្នុងពេល “យឺតពេលហើយ” សម្រាប់ការចរចា ហើយលោកបានបញ្ជាឱ្យកងទ័ពជើងទឹកត្រៀមខ្លួនការពារនាវាដឹកប្រេងនៅច្រកសមុទ្រ Hormuz។

ការវាយបកពីភាគីអ៊ីរ៉ង់

អ៊ីរ៉ង់បានឆ្លើយតបវិញតាមរយៈការបាញ់មីស៊ីល និងដ្រូនជាបន្តបន្ទាប់៖

* គោលដៅវាយប្រហារ៖ អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់មីស៊ីលសំដៅទៅលើប្រទេសអ៊ីស្រាអែល និងបានប្រើដ្រូនវាយប្រហារនៅជិតស្ថានកុងស៊ុលអាមេរិកក្នុងទីក្រុង ឌូបៃ និងមូលដ្ឋានទ័ពអាកាស Al-Udeid ក្នុងប្រទេសកាតា។

* ការគំរាមកំហែងសេដ្ឋកិច្ច៖ មេទ័ពឆ្មាំបដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់បានព្រមានថា បើអាមេរិកបន្តវាយប្រហារមជ្ឈមណ្ឌលសំខាន់ៗរបស់ខ្លួន អ៊ីរ៉ង់នឹងវាយកម្ទេចរាល់មជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចទាំងអស់នៅក្នុងតំបន់។

ផលប៉ះពាល់ និងការបាត់បង់

* ជនរងគ្រោះ៖ យោងតាមកាកបាទក្រហមអ៊ីរ៉ង់ ការវាយប្រហារបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ៧៨៧ នាក់ នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។ ចំណែកនៅអ៊ីស្រាអែល មានរបាយការណ៍ថាមានស្ត្រីម្នាក់រងរបួសស្រាលនៅទីក្រុង Tel Aviv។

* សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក៖ តម្លៃថាមពល (ប្រេង) ពិភពលោកកំពុងហក់ឡើងខ្ពស់ ដោយសារក្តីបារម្ភពីការបិទច្រកសមុទ្រដឹកជញ្ជូនប្រេងដ៏សំខាន់។

[ប៉េកាំង]៖ ក្រសួងការបរទេសចិនបានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ផ្លូវការមួយ កាលពីថ្ងៃទី១ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ ដោយបង្ហាញពីជំហររឹងមាំ និងការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំង បន្ទាប់ពីមានរបាយការណ៍បញ្ជាក់ថា មេដឹកនាំកំពូលរបស់អ៊ីរ៉ង់ អាយ៉ាតូឡោះ អាលី ខាមេនី (Ayatollah Ali Khamenei) ត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងការវាយប្រហារតាមអាកាសដោយសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល។

ខ្លឹមសារសំខាន់នៃសេចក្តីថ្លែងការណ៍

អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសចិន បានឆ្លើយតបទៅនឹងសំណួររបស់អ្នកសារព័ត៌មានជុំវិញព្រឹត្តិការណ៍នេះ ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើចំណុចសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖

* ការរំលោភបំពានអធិបតេយ្យភាព៖ ប្រទេសចិនចាត់ទុកថា ការវាយប្រហារ និងការសម្លាប់មេដឹកនាំកំពូលរបស់អ៊ីរ៉ង់ គឺជាការរំលោភបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរលើអធិបតេយ្យភាព និងសន្តិសុខរបស់ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។

* ការបំពានច្បាប់អន្តរជាតិ៖ សកម្មភាពនេះបានជាន់ឈ្លីលើគោលបំណង និងគោលការណ៍នៃធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ ក៏ដូចជាបទដ្ឋានគ្រឹះនៃទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ។

* ការថ្កោលទោសយ៉ាងខ្លាំងក្លា៖ រដ្ឋាភិបាលចិនប្រកាសជំហរ “ប្រឆាំងយ៉ាងដាច់អហង្ការ និងថ្កោលទោសយ៉ាងខ្លាំងក្លា” ចំពោះការវាយប្រហារនេះ។

ការអំពាវនាវឱ្យមានសន្តិភាព

ក្រសួងការបរទេសចិនបានជំរុញឱ្យភាគីពាក់ព័ន្ធទាំងអស់៖

* បញ្ឈប់រាល់សកម្មភាពយោធាជាបន្ទាន់។

* ជៀសវាងការធ្វើឱ្យស្ថានការណ៍កាន់តែតានតឹងឡើង។

* រួមគ្នាថែរក្សាសន្តិភាព និងស្ថិរភាពនៅក្នុងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា ក៏ដូចជាពិភពលោកទាំងមូល។

តាមរយៈកិច្ចសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទជាមួយរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសរុស្ស៊ី លោក Wang Yi រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសចិន ក៏បានលើកឡើងផងដែរថា ការសម្លាប់មេដឹកនាំនៃរដ្ឋអធិបតេយ្យ និងការជំរុញឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូររបប គឺជាសកម្មភាពដែលមិនអាចទទួលយកបានឡើយនៅក្នុងសង្គមអន្តរជាតិទំនើប។

ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានកើតឡើងចំពេលដែលតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាកំពុងស្ថិតក្នុងស្ថានភាពផុយស្រួយបំផុត ដែលអាចនាំឱ្យមានការឆ្លើយតបផ្នែកយោធាកាន់តែខ្លាំងក្លាពីសំណាក់ភាគីពាក់ព័ន្ធផ្សេងៗទៀត។

[ទីក្រុងឡុងដ៍] — ទីផ្សារថាមពលពិភពលោកកំពុងស្ថិតក្នុងភាពរង្គោះរង្គើយ៉ាងខ្លាំង ដោយតម្លៃប្រេងឆៅបានហក់ឡើងខ្ពស់បំផុតមិនធ្លាប់មានគិតចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០២៤ មក។ ការកើនឡើងនេះកើតឡើងបន្ទាប់ពីមានការវាយប្រហារតាមអាកាសលើអ៊ីរ៉ង់ និងការផ្អាកចរាចរណ៍នាវាដឹកប្រេងតាមច្រកសមុទ្រ Hormuz ដែលជាសរសៃឈាមសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់បំផុតរបស់ពិភពលោក។

១. សន្ទុះនៃតម្លៃប្រេងនៅលើទីផ្សារអន្តរជាតិ

គិតត្រឹមព្រឹកថ្ងៃទី ៤ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ តម្លៃប្រេងឆៅប្រភេទ Brent ដែលជាចំណុចដៅសកល បានហក់ឡើងលើសពី $៨៥ ក្នុងមួយបារ៉ែល (កើនឡើងប្រហែល ៧% ក្នុងរយៈពេលតែមួយថ្ងៃ)។ ចំណែកឯប្រេងឆៅរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក (WTI) ក៏បានហក់ឡើងដល់ជាង $៧៧ ក្នុងមួយបារ៉ែល ផងដែរ។ នេះគឺជាការកើនឡើងជាប់ៗគ្នា រយៈពេល ៣ ថ្ងៃមកហើយ ដែលជម្រុញដោយក្ដីបារម្ភពីការដាច់ចរន្តផ្គត់ផ្គង់ពីតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា។

២. មូលហេតុចម្បងនៃការព្យាករណ៍អវិជ្ជមាន

• ការជាប់គាំងនៅច្រកសមុទ្រ Hormuz៖ ច្រកសមុទ្រនេះដឹកជញ្ជូនប្រេងប្រហែល ២០% នៃតម្រូវការពិភពលោក។ ការដែលអ៊ីរ៉ង់គំរាមបិទផ្លូវទឹក និងការកើនឡើងនៃតម្លៃធានារ៉ាប់រងនាវា បានធ្វើឱ្យក្រុមហ៊ុនដឹកជញ្ជូនជាច្រើនសម្រេចចិត្តផ្អាកដំណើរការ ឬបង្វែរទិសដៅ។

• យុទ្ធសាស្ត្រ «Escort» របស់លោក Trump៖ ទោះបីជាការប្រកាសរបស់លោក Trump ក្នុងការបញ្ជូនកងនាវាការពារនាវាដឹកប្រេងបានជួយសម្រួលអារម្មណ៍ទីផ្សារខ្លះក៏ដោយ ប៉ុន្តែអ្នកវិភាគមើលឃើញថា នេះគឺជាសញ្ញានៃការត្រៀមលក្ខណៈសម្រាប់ជម្លោះរយៈពេលវែង ដែលធ្វើឱ្យតម្លៃប្រេងនៅតែរក្សាកម្រិតខ្ពស់។

• ការខូចខាតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ៖ ការវាយប្រហាររបស់ IDF ទៅលើទីតាំងយោធា និងអាចរាលដាលដល់ទីតាំងថាមពលរបស់អ៊ីរ៉ង់ បានធ្វើឱ្យមានការបារម្ភថាការផ្គត់ផ្គង់ប្រេងប្រហែល ១.៦ លានបារ៉ែលក្នុងមួយថ្ងៃរបស់អ៊ីរ៉ង់ នឹងត្រូវបាត់បង់ពីទីផ្សារទាំងស្រុង។

៣. ផលប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចអាស៊ី និងកម្ពុជា

តាមការប៉ាន់ស្មានពីស្ថាប័ន Goldman Sachs ប្រសិនបើតម្លៃប្រេងនៅតែបន្តស្ថិតក្នុងរង្វង់ $៨៥ ទៅ $១០០ នោះ៖

• អតិផរណា៖ តំបន់អាស៊ីអាចនឹងប្រឈមនឹងការកើនឡើងនៃអតិផរណាប្រហែល ០.៧% បន្ថែមទៀត។

• តម្លៃទំនិញ៖ តម្លៃដឹកជញ្ជូននឹងកើនឡើង ដែលនាំឱ្យទំនិញប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃឡើងថ្លៃតាមគ្នា។

• តម្លៃប្រេងសាំងនៅតាមស្ថានីយ៖ អ្នកប្រើប្រាស់នឹងមានអារម្មណ៍ពីការប្រែប្រួលតម្លៃនៅតាមស្ថានីយសាំងក្នុងរយៈពេល ១ ទៅ ២ សប្តាហ៍ខាងមុខនេះ។

៤. ការព្យាករណ៍ទៅអនាគត

អ្នកជំនាញមកពី JPMorgan និង Barclays ព្រមានថា ប្រសិនបើច្រកសមុទ្រ Hormuz ត្រូវបានបិទទាំងស្រុងក្នុងរយៈពេលយូរ តម្លៃប្រេងអាចនឹងហក់ឡើងដល់ $១០០ ឬលើសពីនេះ ក្នុងពេលដ៏ខ្លី។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លោក Trump បានធានាថា សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងប្រើប្រាស់ប្រេងបម្រុងយុទ្ធសាស្ត្រ (SPR) ដើម្បីទប់ទល់នឹងការឡើងថ្លៃនេះ។

គិតត្រឹមថ្ងៃទី៤ នៃប្រតិបត្តិការយោធារួមគ្នា ប្រធានាធិបតីដូណាល់ ត្រាំ និងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់សហរដ្ឋអាមេរិក បានផ្តល់ហេតុផលផ្សេងៗគ្នាក្នុងការបើកការវាយប្រហារលើអ៊ីរ៉ង់ ខណៈដែលស្ថានភាពនៅលើសមរភូមិកាន់តែរីកធំឡើងដល់បណ្តាប្រទេសក្នុងតំបន់ឈូងសមុទ្រ។

១. ការផ្លាស់ប្តូរហេតុផលនៃការធ្វើសង្គ្រាម (Shifting Justifications)

រដ្ឋបាលលោក ត្រាំ បានផ្ដល់ការពន្យល់ខុសៗគ្នាចំពោះការសម្រេចចិត្តវាយប្រហារ៖

• ការទប់ស្កាត់ការវាយប្រហារមុន (Pre-emptive Strike): រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសលោក Marco Rubio បានលើកឡើងថា សហរដ្ឋអាមេរិកដឹងថាអ៊ីស្រាអែលនឹងវាយប្រហារអ៊ីរ៉ង់ ដូច្នេះអាមេរិកត្រូវធ្វើសកម្មភាពមុន ដើម្បីកាត់បន្ថយហានិភ័យដល់កងទ័ពខ្លួនពីការសងសឹករបស់អ៊ីរ៉ង់។

• ការគំរាមកំហែងមីស៊ីល៖ លោក ត្រាំ បានសង្កត់ធ្ងន់ថា អ៊ីរ៉ង់ជិតមានលទ្ធភាពប្រើប្រាស់មីស៊ីលបាលីស្ទិកដែលអាចបាញ់ដល់ដីគោកសហរដ្ឋអាមេរិក។

• ការការពារខ្លួន៖ លោក ត្រាំ ក៏បានអះអាងដែរថា “អ៊ីរ៉ង់គ្រោងនឹងវាយប្រហារយើងមុន” ហើយលោកមិនចង់ឱ្យរឿងនោះកើតឡើងឡើយ ទើបសម្រេចចិត្ត “កាត់ដៃ” អ៊ីរ៉ង់មុនតែម្តង។

២. ស្ថានភាពនៅលើសមរភូមិ និងការបាត់បង់ជីវិត

• មេដឹកនាំកំពូលត្រូវបានសម្លាប់៖ អ្នកនាំពាក្យសេតវិមានបានបញ្ជាក់ថា មេដឹកនាំរបបអ៊ីរ៉ង់ជាន់ខ្ពស់ចំនួន ៤៩ រូប រួមទាំងមេដឹកនាំកំពូល Ali Khamenei ផងដែរ ត្រូវបានសម្លាប់ក្នុងការវាយប្រហារ។

• ការខូចខាតជនស៊ីវិល៖ មានរបាយការណ៍ដ៏រន្ធត់មួយអំពីការវាយប្រហារចំសាលាបឋមសិក្សាកុមារីនៅភាគខាងត្បូងអ៊ីរ៉ង់ ដែលបណ្តាលឱ្យមនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ ១៦៨ នាក់ ស្លាប់។

• ចំនួនអ្នកស្លាប់សរុប៖ ក្រុមសិទ្ធិមនុស្ស Hengaw បានប៉ាន់ប្រមាណថា ចំនួនអ្នកស្លាប់សរុបបានកើនឡើងដល់ជាង ១,៥០០ នាក់ (ក្នុងនោះមានជនស៊ីវិល ២០០ នាក់ និងកងកម្លាំងអ៊ីរ៉ង់ ១,៣០០ នាក់)។

៣. ការវាយបក និងផលប៉ះពាល់តំបន់

• ការសងសឹករបស់អ៊ីរ៉ង់៖ អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់មីស៊ីល និងដ្រូនរាប់រយគ្រឿងសំដៅទៅអ៊ីស្រាអែល និងមូលដ្ឋានទ័ពអាមេរិកក្នុងតំបន់។ ស្ថានទូតអាមេរិកប្រចាំនៅទីក្រុងរីយ៉ាដ ប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត ក៏ត្រូវបានដ្រូនវាយប្រហារបណ្តាលឱ្យមានអគ្គិភ័យកើតឡើងផងដែរ។

• ច្រកសមុទ្រ Hormuz: អ៊ីរ៉ង់បានបញ្ឈប់ការនាំចេញប្រេង និងហ្គាសភាគច្រើនតាមច្រកសមុទ្រនេះ ដែលធ្វើឱ្យតម្លៃប្រេងពិភពលោកចាប់ផ្តើមឡើងថ្លៃ។

• ការរីកសាយភាយសង្គ្រាម៖ អ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហារបន្ថែមទៀតនៅក្នុងទីក្រុងបេរូត (លីបង់) ដើម្បីកម្ចាត់ក្រុមហេសប៊ូឡា ដែលគាំទ្រដោយអ៊ីរ៉ង់។

៤. ប្រតិកម្មអន្តរជាតិ

• ភាពតានតឹងជាមួយសម្ព័ន្ធមិត្ត៖ លោក ត្រាំ បានសម្តែងការមិនពេញចិត្តចំពោះនាយករដ្ឋមន្ត្រីអង់គ្លេស Keir Starmer ដែលមិនបានចូលរួមក្នុងប្រតិបត្តិការយោធានេះ។ លោកក៏បានព្រមានកាត់ផ្តាច់ការជួញដូរជាមួយអេស្ប៉ាញ បន្ទាប់ពីប្រទេសនេះបដិសេធមិនឱ្យអាមេរិកប្រើប្រាស់មូលដ្ឋានទ័ព។

• ការរិះគន់ក្នុងស្រុក៖ សមាជិកសភាបក្សប្រជាធិបតេយ្យបានហៅសង្គ្រាមនេះថាជា “សង្គ្រាមខុសច្បាប់” ដែលមិនមានការអនុញ្ញាតពីសភា និងមិនមានគោលដៅច្បាស់លាស់។