[ប៉េកាំង]៖ ក្រសួងការបរទេសចិនបានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ផ្លូវការមួយ កាលពីថ្ងៃទី១ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ ដោយបង្ហាញពីជំហររឹងមាំ និងការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំង បន្ទាប់ពីមានរបាយការណ៍បញ្ជាក់ថា មេដឹកនាំកំពូលរបស់អ៊ីរ៉ង់ អាយ៉ាតូឡោះ អាលី ខាមេនី (Ayatollah Ali Khamenei) ត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងការវាយប្រហារតាមអាកាសដោយសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល។

ខ្លឹមសារសំខាន់នៃសេចក្តីថ្លែងការណ៍

អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសចិន បានឆ្លើយតបទៅនឹងសំណួររបស់អ្នកសារព័ត៌មានជុំវិញព្រឹត្តិការណ៍នេះ ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើចំណុចសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖

* ការរំលោភបំពានអធិបតេយ្យភាព៖ ប្រទេសចិនចាត់ទុកថា ការវាយប្រហារ និងការសម្លាប់មេដឹកនាំកំពូលរបស់អ៊ីរ៉ង់ គឺជាការរំលោភបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរលើអធិបតេយ្យភាព និងសន្តិសុខរបស់ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។

* ការបំពានច្បាប់អន្តរជាតិ៖ សកម្មភាពនេះបានជាន់ឈ្លីលើគោលបំណង និងគោលការណ៍នៃធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ ក៏ដូចជាបទដ្ឋានគ្រឹះនៃទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ។

* ការថ្កោលទោសយ៉ាងខ្លាំងក្លា៖ រដ្ឋាភិបាលចិនប្រកាសជំហរ “ប្រឆាំងយ៉ាងដាច់អហង្ការ និងថ្កោលទោសយ៉ាងខ្លាំងក្លា” ចំពោះការវាយប្រហារនេះ។

ការអំពាវនាវឱ្យមានសន្តិភាព

ក្រសួងការបរទេសចិនបានជំរុញឱ្យភាគីពាក់ព័ន្ធទាំងអស់៖

* បញ្ឈប់រាល់សកម្មភាពយោធាជាបន្ទាន់។

* ជៀសវាងការធ្វើឱ្យស្ថានការណ៍កាន់តែតានតឹងឡើង។

* រួមគ្នាថែរក្សាសន្តិភាព និងស្ថិរភាពនៅក្នុងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា ក៏ដូចជាពិភពលោកទាំងមូល។

តាមរយៈកិច្ចសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទជាមួយរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសរុស្ស៊ី លោក Wang Yi រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសចិន ក៏បានលើកឡើងផងដែរថា ការសម្លាប់មេដឹកនាំនៃរដ្ឋអធិបតេយ្យ និងការជំរុញឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូររបប គឺជាសកម្មភាពដែលមិនអាចទទួលយកបានឡើយនៅក្នុងសង្គមអន្តរជាតិទំនើប។

ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានកើតឡើងចំពេលដែលតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាកំពុងស្ថិតក្នុងស្ថានភាពផុយស្រួយបំផុត ដែលអាចនាំឱ្យមានការឆ្លើយតបផ្នែកយោធាកាន់តែខ្លាំងក្លាពីសំណាក់ភាគីពាក់ព័ន្ធផ្សេងៗទៀត។

នគរបាលប្រទេសន័រវែសបានឱ្យដឹងថា ហេតុការណ៍ផ្ទុះដែលបានកើតឡើងពេញមួយយប់នៅស្ថានទូតសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងទីក្រុងអូស្លូ (Oslo) អាចជាអំពើភេរវកម្ម។

ស្ថានទូតអាមេរិកប្រចាំរដ្ឋធានីរបស់ប្រទេសន័រវែសមួយនេះ បានរងការខូចខាតបន្តិចបន្តួចបន្ទាប់ពីមានការផ្ទុះឡើងនៅព្រឹកព្រលឹមថ្ងៃអាទិត្យ ប៉ុន្តែមិនមានអ្នករងរបួសនោះទេ។

លោក Frode Larsen ប្រធានអង្គភាពស៊ើបអង្កេតរួម នៃនគរបាល បានប្រាប់បណ្តាញផ្សព្វផ្សាយសាធារណៈ NRK ថា៖ «សម្មតិកម្មមួយក្នុងចំណោមសម្មតិកម្មផ្សេងៗ គឺវាអាចជាអំពើភេរវកម្ម ប៉ុន្តែយើងមិនទាន់សន្និដ្ឋានច្បាស់លាស់តែលើចំណុចនេះមួយនោះទេ»។

អាជ្ញាធរន័រវែសបញ្ជាក់ថា ពួកគេកំពុងទាក់ទងជាមួយអ្នកការទូតអាមេរិក ហើយការស៊ើបអង្កេតលើហេតុការណ៍នេះកំពុងដំណើរការ។ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសអាមេរិកបាននិយាយថា ពួកគេ «បានដឹងពីហេតុការណ៍នៅស្ថានទូតក្នុងទីក្រុងអូស្លូ» ហើយកំពុងធ្វើការអង្កេតដូចគ្នា។

សេចក្តីលម្អិតនៃហេតុការណ៍៖

• ពេលវេលា៖ ហេតុការណ៍នេះបានកើតឡើងនៅម៉ោងប្រហែល ០១:០០ ម៉ោងក្នុងស្រុក ថ្ងៃអាទិត្យ (ម៉ោង ០០:០០ GMT)។

• ទីតាំង៖ ការផ្ទុះបានកើតឡើងនៅត្រង់ ច្រកចូលសាធារណៈ នៃអាគារស្ថានទូត ក្នុងស្រុក Morgedalsvegen ដែលមានចម្ងាយប្រហែល ៧ គីឡូម៉ែត្រពីកណ្តាលទីក្រុង។

• ការខូចខាត៖ រូបភាពលើបណ្តាញសង្គមបានបង្ហាញឱ្យឃើញ អំបែងកញ្ចក់បែកខ្ចាត់ខ្ចាយលើទឹកកកនៅខាងក្រៅផ្នែកកុងស៊ុល ស្នាមប្រេះនៅលើទ្វារកញ្ចក់ និងស្នាមខ្លោចខ្មៅនៅលើការ៉ូ។

លោក Espen Barth Eide រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសន័រវែស បានចាត់ទុកព្រឹត្តិការណ៍នេះថាជាអ្វីដែល «មិនអាចទទួលយកបាន» ដោយលោកបានសង្កត់ធ្ងន់ថា «សន្តិសុខនៃបេសកកម្មការទូត គឺជាកិច្ចការដ៏សំខាន់បំផុតសម្រាប់យើង»។ លោកក៏បានទាក់ទងទៅកាន់លោក Eric Meyer មន្ត្រីកិច្ចការបណ្តោះអាសន្ននៃស្ថានទូតអាមេរិក ពាក់ព័ន្ធនឹងរឿងនេះផងដែរ។

បច្ចុប្បន្ន នគរបាលកំពុងអំពាវនាវដល់សាធារណជនណាដែលបានឃើញ ឬឮអ្វីដែលមិនប្រក្រតីនៅជុំវិញតំបន់នោះ ឱ្យផ្តល់ព័ត៌មានដល់អាជ្ញាធរ។

លោក Mojtaba Khamenei ដែលជាកូនប្រុសរបស់អតីតមេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់ Ayatollah Ali Khamenei (ដែលត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងការវាយប្រហារដោយសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល) ត្រូវបានជ្រើសរើសជាអ្នកបន្តតំណែងពីឪពុករបស់លោក។ 

ខុសពីឪពុករបស់លោក បុរសវ័យ ៥៦ ឆ្នាំរូបនេះ ភាគច្រើនរស់នៅក្នុងជីវភាពស្ងប់ស្ងាត់ និងមិនសូវបង្ហាញមុខជាសាធារណៈឡើយ។ លោកមិនដែលកាន់តំណែងក្នុងរដ្ឋាភិបាល ឬថ្លែងសុន្ទរកថាជាសាធារណៈ ឬផ្តល់បទសម្ភាសន៍នោះទេ ហើយមានរូបថត និងវីដេអូរបស់លោកត្រឹមតែមួយចំនួនតូចប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយ។

ប៉ុន្តែអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំមកនេះ មានពាក្យចចាមអារ៉ាមថា លោកមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងនៅពីក្រោយឆាកក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។ ខ្សែរលកការទូតរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលត្រូវបានចុះផ្សាយដោយ WikiLeaks នាចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០០០ បានពិពណ៌នាថា លោកគឺជា “អ្នកកាន់អំណាចនៅពីក្រោយអាវផាយ” ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកយ៉ាងទូលំទូលាយថា ជាបុគ្គលដែលមាន “សមត្ថភាព និងឥទ្ធិពល” នៅក្នុងរបបនេះ នេះបើយោងតាមទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មាន AP។ 

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការជ្រើសរើសរូបលោកអាចនឹងបង្កឱ្យមានភាពចម្រូងចម្រាស។ សាធារណរដ្ឋឥស្លាមត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៩ បន្ទាប់ពីរបបរាជានិយមត្រូវបានផ្តួលរំលំ ហើយមនោគមវិជ្ជារបស់វាត្រូវបានផ្អែកលើគោលការណ៍ដែលថា មេដឹកនាំកំពូលគួរតែត្រូវបានជ្រើសរើសដោយផ្អែកលើឋានៈសាសនា និងសមត្ថភាពដឹកនាំដែលបានបង្ហាញឱ្យឃើញ មិនមែនតាមរយៈការបន្តពូជពង្សនោះទេ។

ក្នុងអំឡុងពេលនៃការកាន់អំណាចរបស់លោក Ali Khamenei ធ្លាប់បានមានប្រសាសន៍ក្នុងន័យទូទៅប៉ុណ្ណោះអំពីអនាគតនៃការដឹកនាំរបស់សាធារណរដ្ឋឥស្លាម។ សមាជិកម្នាក់នៃក្រុមប្រឹក្សាអ្នកជំនាញ (Assembly of Experts) ដែលជាស្ថាប័នបព្វជិតសម្រាប់ជ្រើសរើសមេដឹកនាំកំពូល បាននិយាយកាលពីពីរឆ្នាំមុនថា លោក Ali Khamenei បានជំទាស់នឹងគំនិតដែលថាកូនប្រុសរបស់លោកជាបេក្ខភាពសម្រាប់មេដឹកនាំនាពេលអនាគត។ ប៉ុន្តែលោកមិនដែលបានចេញមុខបដិសេធជាសាធារណៈចំពោះការរំពឹងទុកបែបនេះឡើយ។

តើលោក Mojtaba Khamenei ជាអ្នកណា?

កើតនៅថ្ងៃទី ៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៦៩ ក្នុងទីក្រុង Mashhad ភាគឦសានប្រទេស លោក Mojtaba គឺជាកូនទីពីរក្នុងចំណោមកូនទាំង ៦ នាក់របស់លោក Khamenei។ លោកបានទទួលការអប់រំកម្រិតមធ្យមសិក្សានៅសាលាសាសនា Alavi ក្នុងទីក្រុងតេអេរ៉ង់។ 

នៅអាយុ ១៧ ឆ្នាំ លោក Mojtaba បានបម្រើការក្នុងជួរកងទ័ពក្នុងរយៈពេលខ្លីៗមួយចំនួន អំឡុងសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់-អ៊ីរ៉ាក់ នេះបើយោងតាមប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយអ៊ីរ៉ង់។ ជម្លោះបង្ហូរឈាមរយៈពេល ៨ ឆ្នាំនោះ បានធ្វើឱ្យរបបនេះកាន់តែមានការសង្ស័យចំពោះសហរដ្ឋអាមេរិក និងបស្ចិមប្រទេស ដែលបានគាំទ្រអ៊ីរ៉ាក់។

នៅឆ្នាំ ១៩៩៩ លោក Mojtaba បានទៅកាន់ទីក្រុង Qom ដែលជាទីក្រុងដ៏វិសុទ្ធ និងជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់នៃទ្រឹស្ដីសាសនា Shia ដើម្បីបន្តការសិក្សាសាសនារបស់លោក។ វាជាចំណុចគួរឱ្យកត់សម្គាល់ដែលលោកមិនបានស្លៀកសម្លៀកបំពាក់បព្វជិតរហូតដល់ពេលនោះ ហើយគេមិនច្បាស់ថាហេតុអ្វីបានជាលោកសម្រេចចិត្តចូលរៀននៅសាលាសាសនានៅក្នុងអាយុ ៣០ ឆ្នាំ ដែលជាវ័យយឺតជាងធម្មតានោះទេ។ លោក Mojtaba នៅតែជាបព្វជិតលំដាប់មធ្យម ដែលនេះអាចជាឧបសគ្គដល់ការឡើងកាន់តំណែងជាមេដឹកនាំកំពូលរបស់លោក។ 

ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃថ្មីៗនេះ ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយមួយចំនួន និងមន្ត្រីជិតស្និទ្ធនឹងអំណាចក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ បានចាប់ផ្តើមហៅលោក Mojtaba Khamenei ថាជា “Ayatollah” ដែលជាឋានៈបព្វជិតជាន់ខ្ពស់។ ការផ្លាស់ប្តូរនេះត្រូវបានអ្នកសង្កេតការណ៍មើលឃើញថា ជាការព្យាយាមលើកកម្ពស់ឋានៈសាសនារបស់លោក និងបង្ហាញថាលោកជាមេដឹកនាំដែលមានការជឿជាក់។ នៅក្នុងប្រព័ន្ធសាលាសាសនា ការកាន់ឋានៈជា “Ayatollah” និងការបង្រៀនថ្នាក់កម្រិតខ្ពស់ ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសូចនាករនៃកម្រិតចំណេះដឹង និងការសិក្សារបស់បុគ្គលម្នាក់ ហើយជាតម្រូវការចាំបាច់សម្រាប់ការជ្រើសរើសមេដឹកនាំនាពេលអនាគត។

ទោះជាយ៉ាងណា រឿងនេះធ្លាប់មានគំរូរួចមកហើយ។ លោក Ali Khamenei ត្រូវបានដំឡើងឋានៈយ៉ាងរហ័សជា “Ayatollah” បន្ទាប់ពីលោកបានក្លាយជាមេដឹកនាំកំពូលទីពីរក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៩។

ការចោទប្រកាន់ពីការជ្រៀតជ្រែកនយោបាយ

ឈ្មោះរបស់លោក Mojtaba បានចាប់ផ្តើមល្បីក្នុងសាធារណៈជនជាលើកដំបូងក្នុងអំឡុងពេលការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីឆ្នាំ ២០០៥ ដែលនាំឱ្យលោក Mahmoud Ahmadinejad ទទួលបានជ័យជម្នះ។ នៅក្នុងលិខិតចំហផ្ញើទៅកាន់លោក Khamenei បេក្ខជនមកពីបក្សកែទម្រង់លោក Mehdi Karroubi បានចោទប្រកាន់លោក Mojtaba ថាបានជ្រៀតជ្រែកក្នុងការបោះឆ្នោតតាមរយៈកងកម្លាំងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាម (IRGC) និងកងជីវពល Basij ដែលបានចែកចាយប្រាក់ដល់ក្រុមសាសនា ដើម្បីជួយឱ្យលោក Ahmadinejad ឈ្នះ។

បួនឆ្នាំក្រោយមក លោក Mojtaba បានប្រឈមមុខនឹងការចោទប្រកាន់ដដែលនេះម្តងទៀត។ ការជាប់ឆ្នោតឡើងវិញរបស់លោក Ahmadinejad បានបង្កឱ្យមានការតវ៉ាយ៉ាងខ្លាំងក្លានៅទូទាំងប្រទេស ដែលគេស្គាល់ថាជា “ចលនាបៃតង” (Green Movement)។ ក្រុមអ្នកតវ៉ាមួយចំនួនបានស្រែកស្លោកប្រឆាំងនឹងគំនិតដែលថា លោក Mojtaba អាចនឹងបន្តតំណែងពីឪពុករបស់លោកជាមេដឹកនាំកំពូល។

លោក Mostafa Tajzadeh ដែលជាអនុរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃនៅពេលនោះ បានពិពណ៌នាអំពីលទ្ធផលបោះឆ្នោតថាជា “រដ្ឋប្រហារបោះឆ្នោត”។ លោកត្រូវបានជាប់ពន្ធនាគាររយៈពេល ៧ ឆ្នាំ ដែលលោកបានអះអាងថាជា “បំណងប្រាថ្នាផ្ទាល់របស់លោក Mojtaba Khamenei”។

បេក្ខជនកែទម្រង់ពីររូបគឺ លោក Mir-Hossein Mousavi និងលោក Mehdi Karoubi ត្រូវបានដាក់ឱ្យស្ថិតនៅក្រោមការឃុំខ្លួនក្នុងផ្ទះ បន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ២០០៩។ នៅក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០១២ លោក Mojtaba បានជួប និងជំរុញឱ្យលោក Mousavi បោះបង់ការតវ៉ារបស់ខ្លួន នេះបើយោងតាមប្រភពព័ត៌មានអ៊ីរ៉ង់ប្រាប់ទៅកាន់ BBC News Persian។

ឥឡូវនេះ ក្នុងនាមជាមេដឹកនាំកំពូលដែលទើបត្រូវបានជ្រើសរើសថ្មីរបស់អ៊ីរ៉ង់ មនុស្សជាច្រើនរំពឹងថា លោក Mojtaba នឹងបន្តគោលនយោបាយរឹងត្អឹងរបស់ឪពុកលោក។ អ្នកខ្លះទៀតជឿថា បុរសម្នាក់ដែលបានបាត់បង់ឪពុក ម្តាយ និងភរិយានៅក្នុងការវាយប្រហាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល នឹងមិនងាយចុះញ៉មចំពោះសម្ពាធពីបស្ចិមប្រទេសឡើយ។

ប៉ុន្តែលោកក៏ត្រូវប្រឈមមុខនឹងភារកិច្ចដ៏លំបាកក្នុងការធានានូវការរស់រាននៃសាធារណរដ្ឋឥស្លាម និងការបញ្ចុះបញ្ចូលសាធារណជនថា លោកគឺជាបុគ្គលដ៏ស័ក្តិសមក្នុងការដឹកនាំប្រទេសឱ្យចាកចេញពីភាពវិនាសសកម្មផ្នែកនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ច។ ប្រវត្តិការងារដឹកនាំរបស់លោកនៅតែមិនទាន់ត្រូវបានសាកល្បងនៅឡើយ ហើយទស្សនៈដែលថាសាធារណរដ្ឋកំពុងក្លាយជាប្រព័ន្ធបន្តពូជពង្ស អាចនឹងធ្វើឱ្យការមិនពេញចិត្តរបស់សាធារណជនកាន់តែជ្រៅទៅៗ។

លោក Mojtaba ឥឡូវនេះគឺជាគោលដៅម្នាក់។ រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិអ៊ីស្រាអែលបាននិយាយកាលពីសប្តាហ៍មុនថា អ្នកណាដែលត្រូវបានជ្រើសរើសជាអ្នកបន្តតំណែងពីលោក Ayatollah Ali Khamenei នឹងក្លាយជា “គោលដៅច្បាស់លាស់សម្រាប់ការកំចាត់ចោល”។