នគរបាលប្រទេសន័រវែសបានឱ្យដឹងថា ហេតុការណ៍ផ្ទុះដែលបានកើតឡើងពេញមួយយប់នៅស្ថានទូតសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងទីក្រុងអូស្លូ (Oslo) អាចជាអំពើភេរវកម្ម។

ស្ថានទូតអាមេរិកប្រចាំរដ្ឋធានីរបស់ប្រទេសន័រវែសមួយនេះ បានរងការខូចខាតបន្តិចបន្តួចបន្ទាប់ពីមានការផ្ទុះឡើងនៅព្រឹកព្រលឹមថ្ងៃអាទិត្យ ប៉ុន្តែមិនមានអ្នករងរបួសនោះទេ។

លោក Frode Larsen ប្រធានអង្គភាពស៊ើបអង្កេតរួម នៃនគរបាល បានប្រាប់បណ្តាញផ្សព្វផ្សាយសាធារណៈ NRK ថា៖ «សម្មតិកម្មមួយក្នុងចំណោមសម្មតិកម្មផ្សេងៗ គឺវាអាចជាអំពើភេរវកម្ម ប៉ុន្តែយើងមិនទាន់សន្និដ្ឋានច្បាស់លាស់តែលើចំណុចនេះមួយនោះទេ»។

អាជ្ញាធរន័រវែសបញ្ជាក់ថា ពួកគេកំពុងទាក់ទងជាមួយអ្នកការទូតអាមេរិក ហើយការស៊ើបអង្កេតលើហេតុការណ៍នេះកំពុងដំណើរការ។ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសអាមេរិកបាននិយាយថា ពួកគេ «បានដឹងពីហេតុការណ៍នៅស្ថានទូតក្នុងទីក្រុងអូស្លូ» ហើយកំពុងធ្វើការអង្កេតដូចគ្នា។

សេចក្តីលម្អិតនៃហេតុការណ៍៖

• ពេលវេលា៖ ហេតុការណ៍នេះបានកើតឡើងនៅម៉ោងប្រហែល ០១:០០ ម៉ោងក្នុងស្រុក ថ្ងៃអាទិត្យ (ម៉ោង ០០:០០ GMT)។

• ទីតាំង៖ ការផ្ទុះបានកើតឡើងនៅត្រង់ ច្រកចូលសាធារណៈ នៃអាគារស្ថានទូត ក្នុងស្រុក Morgedalsvegen ដែលមានចម្ងាយប្រហែល ៧ គីឡូម៉ែត្រពីកណ្តាលទីក្រុង។

• ការខូចខាត៖ រូបភាពលើបណ្តាញសង្គមបានបង្ហាញឱ្យឃើញ អំបែងកញ្ចក់បែកខ្ចាត់ខ្ចាយលើទឹកកកនៅខាងក្រៅផ្នែកកុងស៊ុល ស្នាមប្រេះនៅលើទ្វារកញ្ចក់ និងស្នាមខ្លោចខ្មៅនៅលើការ៉ូ។

លោក Espen Barth Eide រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសន័រវែស បានចាត់ទុកព្រឹត្តិការណ៍នេះថាជាអ្វីដែល «មិនអាចទទួលយកបាន» ដោយលោកបានសង្កត់ធ្ងន់ថា «សន្តិសុខនៃបេសកកម្មការទូត គឺជាកិច្ចការដ៏សំខាន់បំផុតសម្រាប់យើង»។ លោកក៏បានទាក់ទងទៅកាន់លោក Eric Meyer មន្ត្រីកិច្ចការបណ្តោះអាសន្ននៃស្ថានទូតអាមេរិក ពាក់ព័ន្ធនឹងរឿងនេះផងដែរ។

បច្ចុប្បន្ន នគរបាលកំពុងអំពាវនាវដល់សាធារណជនណាដែលបានឃើញ ឬឮអ្វីដែលមិនប្រក្រតីនៅជុំវិញតំបន់នោះ ឱ្យផ្តល់ព័ត៌មានដល់អាជ្ញាធរ។

លោក Mojtaba Khamenei ដែលជាកូនប្រុសរបស់អតីតមេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់ Ayatollah Ali Khamenei (ដែលត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងការវាយប្រហារដោយសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល) ត្រូវបានជ្រើសរើសជាអ្នកបន្តតំណែងពីឪពុករបស់លោក។ 

ខុសពីឪពុករបស់លោក បុរសវ័យ ៥៦ ឆ្នាំរូបនេះ ភាគច្រើនរស់នៅក្នុងជីវភាពស្ងប់ស្ងាត់ និងមិនសូវបង្ហាញមុខជាសាធារណៈឡើយ។ លោកមិនដែលកាន់តំណែងក្នុងរដ្ឋាភិបាល ឬថ្លែងសុន្ទរកថាជាសាធារណៈ ឬផ្តល់បទសម្ភាសន៍នោះទេ ហើយមានរូបថត និងវីដេអូរបស់លោកត្រឹមតែមួយចំនួនតូចប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយ។

ប៉ុន្តែអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំមកនេះ មានពាក្យចចាមអារ៉ាមថា លោកមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងនៅពីក្រោយឆាកក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។ ខ្សែរលកការទូតរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលត្រូវបានចុះផ្សាយដោយ WikiLeaks នាចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០០០ បានពិពណ៌នាថា លោកគឺជា “អ្នកកាន់អំណាចនៅពីក្រោយអាវផាយ” ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកយ៉ាងទូលំទូលាយថា ជាបុគ្គលដែលមាន “សមត្ថភាព និងឥទ្ធិពល” នៅក្នុងរបបនេះ នេះបើយោងតាមទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មាន AP។ 

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការជ្រើសរើសរូបលោកអាចនឹងបង្កឱ្យមានភាពចម្រូងចម្រាស។ សាធារណរដ្ឋឥស្លាមត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៩ បន្ទាប់ពីរបបរាជានិយមត្រូវបានផ្តួលរំលំ ហើយមនោគមវិជ្ជារបស់វាត្រូវបានផ្អែកលើគោលការណ៍ដែលថា មេដឹកនាំកំពូលគួរតែត្រូវបានជ្រើសរើសដោយផ្អែកលើឋានៈសាសនា និងសមត្ថភាពដឹកនាំដែលបានបង្ហាញឱ្យឃើញ មិនមែនតាមរយៈការបន្តពូជពង្សនោះទេ។

ក្នុងអំឡុងពេលនៃការកាន់អំណាចរបស់លោក Ali Khamenei ធ្លាប់បានមានប្រសាសន៍ក្នុងន័យទូទៅប៉ុណ្ណោះអំពីអនាគតនៃការដឹកនាំរបស់សាធារណរដ្ឋឥស្លាម។ សមាជិកម្នាក់នៃក្រុមប្រឹក្សាអ្នកជំនាញ (Assembly of Experts) ដែលជាស្ថាប័នបព្វជិតសម្រាប់ជ្រើសរើសមេដឹកនាំកំពូល បាននិយាយកាលពីពីរឆ្នាំមុនថា លោក Ali Khamenei បានជំទាស់នឹងគំនិតដែលថាកូនប្រុសរបស់លោកជាបេក្ខភាពសម្រាប់មេដឹកនាំនាពេលអនាគត។ ប៉ុន្តែលោកមិនដែលបានចេញមុខបដិសេធជាសាធារណៈចំពោះការរំពឹងទុកបែបនេះឡើយ។

តើលោក Mojtaba Khamenei ជាអ្នកណា?

កើតនៅថ្ងៃទី ៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៦៩ ក្នុងទីក្រុង Mashhad ភាគឦសានប្រទេស លោក Mojtaba គឺជាកូនទីពីរក្នុងចំណោមកូនទាំង ៦ នាក់របស់លោក Khamenei។ លោកបានទទួលការអប់រំកម្រិតមធ្យមសិក្សានៅសាលាសាសនា Alavi ក្នុងទីក្រុងតេអេរ៉ង់។ 

នៅអាយុ ១៧ ឆ្នាំ លោក Mojtaba បានបម្រើការក្នុងជួរកងទ័ពក្នុងរយៈពេលខ្លីៗមួយចំនួន អំឡុងសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់-អ៊ីរ៉ាក់ នេះបើយោងតាមប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយអ៊ីរ៉ង់។ ជម្លោះបង្ហូរឈាមរយៈពេល ៨ ឆ្នាំនោះ បានធ្វើឱ្យរបបនេះកាន់តែមានការសង្ស័យចំពោះសហរដ្ឋអាមេរិក និងបស្ចិមប្រទេស ដែលបានគាំទ្រអ៊ីរ៉ាក់។

នៅឆ្នាំ ១៩៩៩ លោក Mojtaba បានទៅកាន់ទីក្រុង Qom ដែលជាទីក្រុងដ៏វិសុទ្ធ និងជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់នៃទ្រឹស្ដីសាសនា Shia ដើម្បីបន្តការសិក្សាសាសនារបស់លោក។ វាជាចំណុចគួរឱ្យកត់សម្គាល់ដែលលោកមិនបានស្លៀកសម្លៀកបំពាក់បព្វជិតរហូតដល់ពេលនោះ ហើយគេមិនច្បាស់ថាហេតុអ្វីបានជាលោកសម្រេចចិត្តចូលរៀននៅសាលាសាសនានៅក្នុងអាយុ ៣០ ឆ្នាំ ដែលជាវ័យយឺតជាងធម្មតានោះទេ។ លោក Mojtaba នៅតែជាបព្វជិតលំដាប់មធ្យម ដែលនេះអាចជាឧបសគ្គដល់ការឡើងកាន់តំណែងជាមេដឹកនាំកំពូលរបស់លោក។ 

ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃថ្មីៗនេះ ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយមួយចំនួន និងមន្ត្រីជិតស្និទ្ធនឹងអំណាចក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ បានចាប់ផ្តើមហៅលោក Mojtaba Khamenei ថាជា “Ayatollah” ដែលជាឋានៈបព្វជិតជាន់ខ្ពស់។ ការផ្លាស់ប្តូរនេះត្រូវបានអ្នកសង្កេតការណ៍មើលឃើញថា ជាការព្យាយាមលើកកម្ពស់ឋានៈសាសនារបស់លោក និងបង្ហាញថាលោកជាមេដឹកនាំដែលមានការជឿជាក់។ នៅក្នុងប្រព័ន្ធសាលាសាសនា ការកាន់ឋានៈជា “Ayatollah” និងការបង្រៀនថ្នាក់កម្រិតខ្ពស់ ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសូចនាករនៃកម្រិតចំណេះដឹង និងការសិក្សារបស់បុគ្គលម្នាក់ ហើយជាតម្រូវការចាំបាច់សម្រាប់ការជ្រើសរើសមេដឹកនាំនាពេលអនាគត។

ទោះជាយ៉ាងណា រឿងនេះធ្លាប់មានគំរូរួចមកហើយ។ លោក Ali Khamenei ត្រូវបានដំឡើងឋានៈយ៉ាងរហ័សជា “Ayatollah” បន្ទាប់ពីលោកបានក្លាយជាមេដឹកនាំកំពូលទីពីរក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៩។

ការចោទប្រកាន់ពីការជ្រៀតជ្រែកនយោបាយ

ឈ្មោះរបស់លោក Mojtaba បានចាប់ផ្តើមល្បីក្នុងសាធារណៈជនជាលើកដំបូងក្នុងអំឡុងពេលការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីឆ្នាំ ២០០៥ ដែលនាំឱ្យលោក Mahmoud Ahmadinejad ទទួលបានជ័យជម្នះ។ នៅក្នុងលិខិតចំហផ្ញើទៅកាន់លោក Khamenei បេក្ខជនមកពីបក្សកែទម្រង់លោក Mehdi Karroubi បានចោទប្រកាន់លោក Mojtaba ថាបានជ្រៀតជ្រែកក្នុងការបោះឆ្នោតតាមរយៈកងកម្លាំងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាម (IRGC) និងកងជីវពល Basij ដែលបានចែកចាយប្រាក់ដល់ក្រុមសាសនា ដើម្បីជួយឱ្យលោក Ahmadinejad ឈ្នះ។

បួនឆ្នាំក្រោយមក លោក Mojtaba បានប្រឈមមុខនឹងការចោទប្រកាន់ដដែលនេះម្តងទៀត។ ការជាប់ឆ្នោតឡើងវិញរបស់លោក Ahmadinejad បានបង្កឱ្យមានការតវ៉ាយ៉ាងខ្លាំងក្លានៅទូទាំងប្រទេស ដែលគេស្គាល់ថាជា “ចលនាបៃតង” (Green Movement)។ ក្រុមអ្នកតវ៉ាមួយចំនួនបានស្រែកស្លោកប្រឆាំងនឹងគំនិតដែលថា លោក Mojtaba អាចនឹងបន្តតំណែងពីឪពុករបស់លោកជាមេដឹកនាំកំពូល។

លោក Mostafa Tajzadeh ដែលជាអនុរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃនៅពេលនោះ បានពិពណ៌នាអំពីលទ្ធផលបោះឆ្នោតថាជា “រដ្ឋប្រហារបោះឆ្នោត”។ លោកត្រូវបានជាប់ពន្ធនាគាររយៈពេល ៧ ឆ្នាំ ដែលលោកបានអះអាងថាជា “បំណងប្រាថ្នាផ្ទាល់របស់លោក Mojtaba Khamenei”។

បេក្ខជនកែទម្រង់ពីររូបគឺ លោក Mir-Hossein Mousavi និងលោក Mehdi Karoubi ត្រូវបានដាក់ឱ្យស្ថិតនៅក្រោមការឃុំខ្លួនក្នុងផ្ទះ បន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ២០០៩។ នៅក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០១២ លោក Mojtaba បានជួប និងជំរុញឱ្យលោក Mousavi បោះបង់ការតវ៉ារបស់ខ្លួន នេះបើយោងតាមប្រភពព័ត៌មានអ៊ីរ៉ង់ប្រាប់ទៅកាន់ BBC News Persian។

ឥឡូវនេះ ក្នុងនាមជាមេដឹកនាំកំពូលដែលទើបត្រូវបានជ្រើសរើសថ្មីរបស់អ៊ីរ៉ង់ មនុស្សជាច្រើនរំពឹងថា លោក Mojtaba នឹងបន្តគោលនយោបាយរឹងត្អឹងរបស់ឪពុកលោក។ អ្នកខ្លះទៀតជឿថា បុរសម្នាក់ដែលបានបាត់បង់ឪពុក ម្តាយ និងភរិយានៅក្នុងការវាយប្រហាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល នឹងមិនងាយចុះញ៉មចំពោះសម្ពាធពីបស្ចិមប្រទេសឡើយ។

ប៉ុន្តែលោកក៏ត្រូវប្រឈមមុខនឹងភារកិច្ចដ៏លំបាកក្នុងការធានានូវការរស់រាននៃសាធារណរដ្ឋឥស្លាម និងការបញ្ចុះបញ្ចូលសាធារណជនថា លោកគឺជាបុគ្គលដ៏ស័ក្តិសមក្នុងការដឹកនាំប្រទេសឱ្យចាកចេញពីភាពវិនាសសកម្មផ្នែកនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ច។ ប្រវត្តិការងារដឹកនាំរបស់លោកនៅតែមិនទាន់ត្រូវបានសាកល្បងនៅឡើយ ហើយទស្សនៈដែលថាសាធារណរដ្ឋកំពុងក្លាយជាប្រព័ន្ធបន្តពូជពង្ស អាចនឹងធ្វើឱ្យការមិនពេញចិត្តរបស់សាធារណជនកាន់តែជ្រៅទៅៗ។

លោក Mojtaba ឥឡូវនេះគឺជាគោលដៅម្នាក់។ រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិអ៊ីស្រាអែលបាននិយាយកាលពីសប្តាហ៍មុនថា អ្នកណាដែលត្រូវបានជ្រើសរើសជាអ្នកបន្តតំណែងពីលោក Ayatollah Ali Khamenei នឹងក្លាយជា “គោលដៅច្បាស់លាស់សម្រាប់ការកំចាត់ចោល”។

មួយសប្តាហ៍បន្ទាប់ពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលបានចាប់ផ្តើមការវាយប្រហារលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ជម្លោះបានបន្តរីករាលដាលកាន់តែខ្លាំងនៅទូទាំងមជ្ឈិមបូព៌ា។

មនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ ១,៣៣២ នាក់ត្រូវបានរាយការណ៍ថាបានស្លាប់នៅក្នុងការវាយប្រហាររបស់អាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល ខណៈដែលរលកថ្មីនៃការទម្លាក់គ្រាប់បែកយ៉ាងខ្លាំងក្លាបានវាយប្រហាររដ្ឋធានីរបស់អ៊ីរ៉ង់កាលពីព្រឹកថ្ងៃសៅរ៍។

នេះគឺជាអ្វីដែលយើងបានដឹង៖

នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់

* ការវាយប្រហារយោធា និងការកើនឡើងនៃចំនួនអ្នកស្លាប់៖ បញ្ជាការកណ្តាលនៃកងទ័ពសហរដ្ឋអាមេរិក (CENTCOM) និយាយថា ខ្លួនបានវាយប្រហារគោលដៅជាង ៣,០០០ កន្លែងក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ និងបានបំផ្លាញនាវាចម្បាំងអ៊ីរ៉ង់ចំនួន ៤៣ គ្រឿង ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី ២៨ ខែកុម្ភៈមក។ ចំនួនអ្នកស្លាប់នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ឥឡូវនេះបានកើនឡើងដល់យ៉ាងហោចណាស់ ១,៣៣២ នាក់។

* ការទាមទាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិក៖ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក ដូណាល់ ត្រាំ កំពុងទាមទារឱ្យអ៊ីរ៉ង់ “ចុះចាញ់ដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌ” ដោយបញ្ជាក់ថា នឹងមិនមានកិច្ចព្រមព្រៀងណាមួយកើតឡើងឡើយ បើគ្មានការចុះចាញ់នេះ។

* ការគំរាមកំហែង និងចលនាតាមសមុទ្រ៖ យោធាអ៊ីរ៉ង់បានបញ្ជាក់ថា ច្រកសមុទ្រ Hormuz នៅតែបើកចំហ ប៉ុន្តែបានប្រកាសយ៉ាងច្បាស់ថា ពួកគេនឹងវាយប្រហារលើនាវាអាមេរិក ឬអ៊ីស្រាអែលណាដែលព្យាយាមឆ្លងកាត់។

* អឺរ៉ុបអាចក្លាយជា “គោលដៅ”៖ អនុរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអ៊ីរ៉ង់បានព្រមានបណ្តាប្រទេសនៅអឺរ៉ុបថា ពួកគេនឹងក្លាយជា “គោលដៅស្របច្បាប់” សម្រាប់ការសងសឹករបស់អ៊ីរ៉ង់ ប្រសិនបើពួកគេចូលរួមជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលក្នុងជម្លោះនេះ។

* ការគាំទ្រពីប្រទេសរុស្ស៊ី៖ ប្រធានាធិបតី វ្ល៉ាឌីមៀ ពូទីន បានពិភាក្សាជាមួយសមភាគីអ៊ីរ៉ង់ លោក Masoud Pezeshkian ដោយបានថ្លែងអំណរគុណ និងចូលរួមរំលែកទុក្ខចំពោះការបាត់បង់ជីវិតក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ព្រមទាំងទទួលបានរបាយការណ៍អំពីការវិវត្តនៃស្ថានភាព។

* យោងតាមមន្ត្រីអាមេរិកដែលសុំមិនបញ្ចេញឈ្មោះ រុស្ស៊ីក៏ត្រូវបានរាយការណ៍ថា កំពុងផ្តល់ព័ត៌មានសម្ងាត់ដល់អ៊ីរ៉ង់អំពីទីតាំងយោធារបស់អាមេរិកផងដែរ។

* ពាណិជ្ជកម្មប្រេង៖ វិមានក្រឹមឡាំងបាននិយាយថា សង្គ្រាមបានបណ្តាលឱ្យមាន “ការកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងនៃតម្រូវការ” សម្រាប់ផលិតផលថាមពលរបស់រុស្ស៊ី។ រឿងនេះបានកើតឡើងមួយថ្ងៃបន្ទាប់ពីសហរដ្ឋអាមេរិកបានផ្តល់ការលើកលែងរយៈពេល ៣០ ថ្ងៃដល់ប្រទេសឥណ្ឌា។

នៅក្នុងបណ្តាប្រទេសតំបន់ឈូងសមុទ្រ

* កាតា គុយវ៉ែត និងអារ៉ាប់រួម (UAE)៖ ប្រទេសទាំងបីបានរាយការណ៍ពីការធ្លាក់មីស៊ីល និងដ្រូននៅក្នុងទឹកដីរបស់ពួកគេ។

* រដ្ឋាភិបាលកាតាបាននិយាយថា ប្រព័ន្ធការពារអាកាសរបស់ខ្លួនបានស្ទាក់ចាប់ដ្រូនអ៊ីរ៉ង់ចំនួន ៩ គ្រឿង ក្នុងចំណោម ១០ គ្រឿងដែលបានបាញ់បង្ហោះមកលើប្រទេសនេះកាលពីថ្ងៃសុក្រ។

* អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត៖ ប្រទេសនេះក៏បានរាយការណ៍ពីការស្ទាក់ចាប់ដ្រូនជាច្រើនគ្រឿងនៅជិតរដ្ឋធានីរីយ៉ាត (Riyadh) ផងដែរ។

* គុយវ៉ែត៖ កាសែត Wall Street Journal បានរាយការណ៍ដោយស្រង់សម្តីប្រភពដែលដឹងពីបញ្ហានេះថា ប្រទេសនេះបានចាប់ផ្តើម کាត់បន្ថយការផលិតនៅវាលប្រេងមួយចំនួន បន្ទាប់ពីអស់កន្លែងសម្រាប់ទុកដាក់ប្រេងឆៅ។

* ការគាំទ្រផ្នែកយោធាពីចក្រភពអង់គ្លេស៖ នាយករដ្ឋមន្ត្រីអង់គ្លេស Keir Starmer បានពិភាក្សាជាមួយព្រះអង្គម្ចាស់អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត Mohammed bin Salman និងបានសន្យាផ្តល់ការគាំទ្រផ្នែកយោធារបស់ចក្រភពអង់គ្លេស រួមមានយន្តហោះចម្បាំង ឧទ្ធម្ភាគចក្រ និងនាវាបំផ្លាញ ដើម្បីការពារអារ៉ាប៊ីសាអូឌីតក្នុងករណីចាំបាច់។

* យន្តហោះចម្បាំង Typhoon បន្ថែមរបស់ចក្រភពអង់គ្លេស គ្រោងនឹងទៅដល់ប្រទេសកាតា ដើម្បីជួយក្នុងសកម្មភាពល្បាតការពារតាមអាកាស។

* បច្ចុប្បន្នភាពផ្នែកអាកាសចរណ៍ និងការជម្លៀស៖ បន្ទាប់ពីមានការបិទដែនអាកាសក្នុងតំបន់ និងការលុបចោលជើងហោះហើរយ៉ាងច្រើន អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ Hamad របស់កាតាកំពុងចាប់ផ្តើមដំណើរការចរាចរណ៍អាកាសឡើងវិញខ្លះៗ តាមរយៈ “ផ្លូវអាសន្ន”។

* ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ Qatar Airways បានប្រកាសពីជើងហោះហើរពិសេសដើម្បីបញ្ជូនមនុស្សត្រឡប់ទៅទីក្រុងចំនួន ៥ ក្នុងអឺរ៉ុប រួមមាន៖ ឡុងដ៍ ប៉ារីស ម៉ាឌ្រីដ រ៉ូម និងហ្វ្រែងហ្វើត។

នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល

* ការវាយប្រហារពីអ៊ីរ៉ង់៖ អ៊ីរ៉ង់កំពុងបាញ់បង្ហោះដ្រូន និងមីស៊ីលជាបន្តបន្ទាប់ទៅលើគោលដៅនានានៅទូទាំងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ដែលបណ្តាលឱ្យមានការផ្ទុះ និងស៊ីផ្លេព្រមានការវាយប្រហារតាមអាកាសនៅក្នុងទីក្រុង Tel Aviv ភាគខាងជើងអ៊ីស្រាអែល និងនៅជិត Beersheba ក្នុងវាលខ្សាច់ Negev។

* ការបាត់បង់គ្រឿងការពារអាកាស៖ យោងតាមអ្នកវិភាគ យុទ្ធសាស្ត្ររបស់អ៊ីរ៉ង់ក្នុងការវាយប្រហារជាបន្តបន្ទាប់នេះ គឺដើម្បីពង្រីកសមត្ថភាពការពារអាកាសរបស់អ៊ីស្រាអែល ធ្វើឱ្យប្រទេសនេះបាត់បង់តុល្យភាព និងប្រើប្រាស់ឱ្យអស់នូវគ្រាប់មីស៊ីលការពារមេឃ។

* ការចោទប្រកាន់នៅ UN៖ ឯកអគ្គរដ្ឋទូតអ៊ីរ៉ង់ប្រចាំអង្គការសហប្រជាជាតិ លោក Amir-Saeid Iravani បានចោទប្រកាន់អ៊ីស្រាអែល និងសហរដ្ឋអាមេរិកថា “មិនស្គាល់បន្ទាត់ក្រហម” និងកំពុងប្រព្រឹត្តឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម និងឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ។

* ការសងសឹកពីក្រុមហេសប៊ូឡា (Hezbollah)៖ ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងប្រតិបត្តិការយោធារបស់អ៊ីស្រាអែលនៅក្នុងប្រទេសលីបង់ ក្រុមហេសប៊ូឡាបានបាញ់រ៉ុក្កែតទៅលើទីតាំងជាច្រើននៅភាគខាងជើងអ៊ីស្រាអែល។

នៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក

* ការបញ្ជាក់ពីពេលវេលាខុសគ្នា៖ មន្ត្រីអាមេរិកបានផ្តល់សញ្ញាច្របូកច្របល់អំពីថាតើជម្លោះនេះអាចអូសបន្លាយពេលយូរប៉ុណ្ណា។ សេតវិមានបាននិយាយថា យុទ្ធនាការនេះអាចនឹងប្រព្រឹត្តទៅពី ៤ ទៅ ៦ សប្តាហ៍ ខណៈដែលមន្ទីរបញ្ចកោណបានបដិសេធមិនផ្តល់ពេលវេលាជាក់លាក់។

* ទំហំកម្លាំងយោធា៖ លោក ត្រាំ បាននិយាយថា ក្រុមហ៊ុនផលិតសព្វាវុធនឹងបង្កើនផលិតកម្មអាវុធ “បួនដង” ដើម្បីទ្រទ្រង់យុទ្ធនាការនេះ។

* ១០០ ម៉ោងដំបូងនៃប្រតិបត្តិការ “Epic Fury” ត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាមានតម្លៃ ៣.៧ ពាន់លានដុល្លារ (ប្រហែល ៨៩១ លានដុល្លារក្នុងមួយថ្ងៃ) ដែលការចំណាយភាគច្រើនមិនមាននៅក្នុងកញ្ចប់ថវិកាឡើយ នេះបើយោងតាមមជ្ឈមណ្ឌលសម្រាប់ការសិក្សាយុទ្ធសាស្ត្រ និងអន្តរជាតិ (CSIS)។

* ការដាក់ពង្រាយយុទ្ធសាស្ត្រ៖ សហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងពង្រឹងសមត្ថភាពវាយប្រហាររបស់ខ្លួន ដោយមានយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែក B-1 បានទៅដល់មូលដ្ឋានទ័ពអាកាសក្នុងចក្រភពអង់គ្លេស បន្ទាប់ពីចក្រភពអង់គ្លេសបានអនុញ្ញាតឱ្យអាមេរិកប្រើប្រាស់មូលដ្ឋានទ័ពរបស់ខ្លួនសម្រាប់ប្រតិបត្តិការការពារ។

នៅក្នុងប្រទេសលីបង់ និងអ៊ីរ៉ាក់

* ហេសប៊ូឡាប៉ះទង្គិចជាមួយទាហានអ៊ីស្រាអែលនៅជ្រលងភ្នំ Bekaa ភាគខាងកើតលីបង់៖ ក្រុមហេសប៊ូឡាបានបញ្ជាក់ថា អ្នកប្រយុទ្ធរបស់ខ្លួនបានចូលរួម ដោយនិយាយក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍ថា កងកម្លាំងរបស់ខ្លួន “បានសង្កេតឃើញការជ្រៀតចូលនៃឧទ្ធម្ភាគចក្រកងទ័ពសត្រូវអ៊ីស្រាអែលចំនួន ៤ គ្រឿង មកពីទិសដៅប្រទេសស៊ីរី”។

* ការវាយប្រហាររបស់អ៊ីស្រាអែល និងការបាត់បង់ជីវិត៖ យន្តហោះចម្បាំងអ៊ីស្រាអែលបានទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីក្រុងនានានៅភាគខាងត្បូង និងភាគខាងកើតលីបង់។ ក្រសួងសុខាភិបាលលីបង់និយាយថា មនុស្ស ២១៧ នាក់បានស្លាប់ចាប់តាំងពីការវាយប្រហារបានចាប់ផ្តើម។

* វិបត្តិភៀសខ្លួន៖ ចំនួនអ្នកស្រុកដែលភៀសខ្លួនចេញពីតំបន់នានា រួមទាំងទីក្រុង Tyre និងតំបន់ជាយក្រុងភាគខាងត្បូងនៃទីក្រុងបេរូត (Dahiyeh) កាន់តែមានចំនួនកើនឡើង។ សាលារៀននៅក្នុងទីក្រុងបេរូត ឥឡូវនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាជម្រក។

* ការឆ្លើយតបផ្នែកការទូត៖ ប្រធានាធិបតីលីបង់ លោក Joseph Aoun បានអំពាវនាវដល់សម្ព័ន្ធមិត្តឱ្យជួយបញ្ឈប់ការវាយប្រហារ។ ប្រធានាធិបតីបារាំង លោក Emmanuel Macron បានសម្តែងការគាំទ្រក្នុងការពិភាក្សាតាមទូរស័ព្ទជាមួយលោក Aoun។

* ការវាយប្រហារដោយដ្រូនក្នុងតំបន់ Kurdistan នៃប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់៖ ដ្រូនមួយគ្រឿងបានវាយប្រហារសណ្ឋាគារ Erbil Arjaan By Rotana បន្ទាប់ពីមានការព្រមានពីស្ថានទូតអាមេរិកថា ក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តអ៊ីរ៉ង់អាចវាយប្រហារសណ្ឋាគារដែលប្រើប្រាស់ដោយជនបរទេស។

តើមានអ្វីកើតឡើងខ្លះចាប់តាំងពីសង្គ្រាមបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី ២៨ ខែកុម្ភៈ?

* មួយសប្តាហ៍ចាប់តាំងពីការចាប់ផ្តើមសង្គ្រាម៖ យុទ្ធនាការយោធាអាមេរិក-អ៊ីស្រាអែលប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់បានឈានចូលដល់ថ្ងៃទីប្រាំពីរនៅថ្ងៃសុក្រនេះ ដែលគិតជាសប្តាហ៍បន្ទាប់ពីការវាយប្រហារដំបូងបានចាប់ផ្តើមកាលពីថ្ងៃសៅរ៍មុន វេលាម៉ោង ០៦:២៧ នាទីព្រឹក (ម៉ោងសកល)។

* ចំនួនអ្នកស្លាប់ដែលកំពុងកើនឡើង៖ ជនស៊ីវិលយ៉ាងហោចណាស់ ១,៣៣២ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ក្នុងសប្តាហ៍កន្លងទៅ ដោយមានសេចក្តីរាយការណ៍ថា សាលារៀន មន្ទីរពេទ្យ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្សេងទៀតត្រូវបានវាយប្រហារ។ មនុស្សជាង ២០០ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងប្រទេសលីបង់។ មនុស្ស ១១ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល និងទាហានអាមេរិក ៦ នាក់ក៏បានបាត់បង់ជីវិតផងដែរ។

* ហេសប៊ូឡាចូលរួម៖ ក្រុមហេសប៊ូឡាបានចូលរួមក្នុងជម្លោះនៅថ្ងៃទី ២ ខែមីនា ដោយបានបាញ់ទៅលើភាគខាងជើងអ៊ីស្រាអែល និងជំរុញឱ្យអ៊ីស្រាអែលពង្រីកការវាយប្រហារចូលទៅក្នុងប្រទេសលីបង់។

* វិបត្តិមនុស្សធម៌៖ អង្គការសហប្រជាជាតិប៉ាន់ប្រមាណថាមានមនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ ៣៣០,០០០ នាក់ត្រូវបានបង្ខំឱ្យភៀសខ្លួននៅទូទាំងមជ្ឈិមបូព៌ា ដោយសារអំពើហិង្សាដែលកំពុងកើនឡើង។

* អឺរ៉ុបត្រូវបានទាញចូលក្នុងរឿងនេះ៖ បណ្តាប្រទេសនានា រួមមាន ចក្រភពអង់គ្លេស បារាំង និងអេស្ប៉ាញ បានយល់ព្រមផ្តល់ការគាំទ្រផ្នែកយោធា ដើម្បីការពារផលប្រយោជន៍របស់សម្ព័ន្ធមិត្តពួកគេ។

* វិបត្តិថាមពល៖ តម្លៃប្រេងបានហក់ឡើងចំពេលមានការរំខានយ៉ាងខ្លាំងដល់ការដឹកជញ្ជូនតាមច្រកសមុទ្រ Hormuz ដែលជាចំណុចសំខាន់ដឹកជញ្ជូនប្រេងប្រហែល ២០ ភាគរយនៃពិភពលោក។

* ការរីករាលដាលក្នុងតំបន់៖ អ៊ីរ៉ង់បានបង្ហោះរលកនៃមីស៊ីល និងដ្រូននៅទូទាំងឈូងសមុទ្រ ដោយកំណត់គោលដៅលើបណ្តាប្រទេសដែលផ្តល់ទីតាំងមូលដ្ឋានទ័ពដល់សហរដ្ឋអាមេរិក រួមមាន បារ៉ែន គុយវ៉ែត កាតា អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត និងអារ៉ាប់រួម (UAE)។

* ការគាំទ្រក្នុងប្រទេសអាមេរិក៖ ទាំងព្រឹទ្ធសភា និងសភាតំណាងរាស្ត្រអាមេរិក បានបោះឆ្នោតបដិសេធសេចក្តីសម្រេចបញ្ឈប់អំណាចសង្គ្រាម (War Powers Resolutions) ដែលមានបំណងបញ្ឈប់ជម្លោះនេះ ដោយងាកមកគាំទ្រយុទ្ធនាការយោធារបស់លោក ត្រាំ ប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់វិញ។

នៅថ្ងៃសៅរ៍ ទី៧ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ នេះ អ៊ីស្រាអែលបានប្រកាសពីការវាយប្រហារតាមអាកាសយ៉ាងខ្លាំងក្លាទៅលើទីក្រុងតេអេរ៉ង់ ដែលបណ្តាលឱ្យតម្លៃប្រេងសកលហក់ឡើងខ្ពស់ដោយសារក្តីបារម្ភលើការកាត់ផ្តាច់ការផ្គត់ផ្គង់។ រូបភាពពីទីភ្នាក់ងារ AFP បានបង្ហាញពីផ្សែងខ្មួលខ្មាញ់ចេញពីព្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិ Mehrabad ក្រោយរងការប៉ះទង្គិច។

យុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកដែលបានចាប់ផ្តើមកាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ បានធ្វើឱ្យមានការវាយបកពីសំណាក់អ៊ីរ៉ង់ទៅលើសម្ព័ន្ធមិត្តអាមេរិកក្នុងតំបន់។ ប្រព័ន្ធការពារអាកាសនៅហ្សេរុយសាឡឹម ឌូប៉ៃ និងរីយ៉ាត បានបន្លឺឡើង ខណៈដែលអារ៉ាប៊ីសាអូឌីតបានស្ទាក់ចាប់មីស៊ីលផ្លោងដែលតម្រង់ទៅរកមូលដ្ឋានទ័ពអាមេរិក។

យោធាអាមេរិកបានឱ្យដឹងថា គោលដៅដែលត្រូវបានកម្ទេចរួមមាន៖ ទីស្នាក់ការកណ្តាលនៃឆ្មាំបដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់, មជ្ឈមណ្ឌលបញ្ជាការ, ប្រព័ន្ធការពារអាកាស, មូលដ្ឋានមីស៊ីល, និងនាវាចម្បាំងជាច្រើន។

ជំហរនយោបាយ និងវិបត្តិមនុស្សធម៌

លោកប្រធានាធិបតី ដូណាល់ ត្រាំ បានច្រានចោលការចរចា ហើយទាមទារឱ្យអ៊ីរ៉ង់ចុះចាញ់ទាំងស្រុង។ លោកថែមទាំងសន្យាថានឹងជួយស្តារសេដ្ឋកិច្ចអ៊ីរ៉ង់ឡើងវិញ ប្រសិនបើមានការតែងតាំងអ្នកដឹកនាំថ្មីជំនួសលោក Ayatollah Ali Khamenei ដែលត្រូវបានសម្លាប់កាលពីសប្តាហ៍មុន។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ឯកអគ្គរដ្ឋទូតអ៊ីរ៉ង់ប្រចាំ UN បានបញ្ជាក់ថា ការជ្រើសរើសអ្នកដឹកនាំគឺជាសិទ្ធិផ្តាច់មុខរបស់ប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់។

ស្ថានភាពនៅប្រទេសលីបង់ក៏កំពុងស្ថិតក្នុងភាពអាសន្នផងដែរ ដោយមានមនុស្សជាង ២១៧ នាក់បានស្លាប់ និង ៣០០,០០០ នាក់ត្រូវភៀសខ្លួន។ អង្គការសហប្រជាជាតិបានព្រមានថា ស្ថានភាពនេះអាចនឹង «រុញច្រានឱ្យផុតពីការគ្រប់គ្រងរបស់នរណាម្នាក់» ប្រសិនបើគ្មានការចរចាការទូតជាបន្ទាន់នោះទេ។

សង្ខេបព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ

• ការវាយប្រហារទ្រង់ទ្រាយធំ៖ អ៊ីស្រាអែលបានបើកការទម្លាក់គ្រាប់បែកយ៉ាងខ្លាំងក្លាទៅលើរដ្ឋធានីតេអេរ៉ង់ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ រួមទាំងព្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិ Mehrabad ខណៈដែលសង្គ្រាមបានឈានចូលដល់សប្តាហ៍ទីពីរ។

• ចំនួនគោលដៅ៖ បញ្ជាការដ្ឋានកណ្តាលរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក (CENTCOM) បញ្ជាក់ថា គោលដៅជាង ៣,០០០ កន្លែងនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានវាយប្រហារក្នុងរយៈពេលមួយសប្តាហ៍មកនេះ។

• លក្ខខណ្ឌរបស់លោក ដូណាល់ ត្រាំ៖ ប្រធានាធិបតីអាមេរិកបានប្រកាសថា សង្គ្រាមនឹងបញ្ចប់ទៅបាន លុះត្រាតែអ៊ីរ៉ង់ «ចុះចាញ់ដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌ» ប៉ុណ្ណោះ។

• ផលប៉ះពាល់ក្នុងតំបន់៖ ការសងសឹកបានរីករាលដាលដល់បណ្តាប្រទេសក្នុងតំបន់ឈូងសមុទ្រ រួមមានអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត (ស្ទាក់ចាប់មីស៊ីល) ឌូប៉ៃ និងកូវ៉ែត ដែលបណ្តាលឱ្យមានជនស៊ីវិលស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។

ស្ថានភាពនៅមជ្ឈិមបូព៌ាបានឈានដល់ចំណុចផ្ទុះអាវុធយ៉ាងខ្លាំងក្លា នៅថ្ងៃពុធ ទី៤ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ នេះ បន្ទាប់ពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល បានបើកការវាយប្រហារតាមអាកាសទ្រង់ទ្រាយធំទៅលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។

ការវាយប្រហារពីភាគីសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល

* ចំនួនគោលដៅ៖ បញ្ជាការដ្ឋានកណ្តាលរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក (CENTCOM) បានបញ្ជាក់ថា គោលដៅជិត ២,០០០ កន្លែង នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានកម្ទេច។ ការវាយប្រហារនេះផ្តោតសំខាន់លើប្រព័ន្ធមីស៊ីលបាលីស្ទិក និងមូលដ្ឋានយោធាផ្សេងៗ។

* ទំហំនៃប្រតិបត្តិការ៖ លោកឧត្តមនាវីឯក Brad Cooper បានពិពណ៌នាថា នេះគឺជាការប្រមូលផ្តុំកម្លាំងយោធាអាមេរិកដ៏ធំបំផុតក្នុងមួយជំនាន់ ដែលមានទំហំធំជាងយុទ្ធនាការ “Shock and Awe” កាលពីឆ្នាំ ២០០៣ នៅអ៊ីរ៉ាក់ទៅទៀត។

* ជំហររបស់លោក ដូណាល់ ត្រាំ៖ ប្រធានាធិបតីអាមេរិកបានប្រកាសថា វាក្នុងពេល “យឺតពេលហើយ” សម្រាប់ការចរចា ហើយលោកបានបញ្ជាឱ្យកងទ័ពជើងទឹកត្រៀមខ្លួនការពារនាវាដឹកប្រេងនៅច្រកសមុទ្រ Hormuz។

ការវាយបកពីភាគីអ៊ីរ៉ង់

អ៊ីរ៉ង់បានឆ្លើយតបវិញតាមរយៈការបាញ់មីស៊ីល និងដ្រូនជាបន្តបន្ទាប់៖

* គោលដៅវាយប្រហារ៖ អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់មីស៊ីលសំដៅទៅលើប្រទេសអ៊ីស្រាអែល និងបានប្រើដ្រូនវាយប្រហារនៅជិតស្ថានកុងស៊ុលអាមេរិកក្នុងទីក្រុង ឌូបៃ និងមូលដ្ឋានទ័ពអាកាស Al-Udeid ក្នុងប្រទេសកាតា។

* ការគំរាមកំហែងសេដ្ឋកិច្ច៖ មេទ័ពឆ្មាំបដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់បានព្រមានថា បើអាមេរិកបន្តវាយប្រហារមជ្ឈមណ្ឌលសំខាន់ៗរបស់ខ្លួន អ៊ីរ៉ង់នឹងវាយកម្ទេចរាល់មជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចទាំងអស់នៅក្នុងតំបន់។

ផលប៉ះពាល់ និងការបាត់បង់

* ជនរងគ្រោះ៖ យោងតាមកាកបាទក្រហមអ៊ីរ៉ង់ ការវាយប្រហារបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ៧៨៧ នាក់ នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។ ចំណែកនៅអ៊ីស្រាអែល មានរបាយការណ៍ថាមានស្ត្រីម្នាក់រងរបួសស្រាលនៅទីក្រុង Tel Aviv។

* សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក៖ តម្លៃថាមពល (ប្រេង) ពិភពលោកកំពុងហក់ឡើងខ្ពស់ ដោយសារក្តីបារម្ភពីការបិទច្រកសមុទ្រដឹកជញ្ជូនប្រេងដ៏សំខាន់។

[ប៉េកាំង]៖ ក្រសួងការបរទេសចិនបានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ផ្លូវការមួយ កាលពីថ្ងៃទី១ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ ដោយបង្ហាញពីជំហររឹងមាំ និងការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំង បន្ទាប់ពីមានរបាយការណ៍បញ្ជាក់ថា មេដឹកនាំកំពូលរបស់អ៊ីរ៉ង់ អាយ៉ាតូឡោះ អាលី ខាមេនី (Ayatollah Ali Khamenei) ត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងការវាយប្រហារតាមអាកាសដោយសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល។

ខ្លឹមសារសំខាន់នៃសេចក្តីថ្លែងការណ៍

អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសចិន បានឆ្លើយតបទៅនឹងសំណួររបស់អ្នកសារព័ត៌មានជុំវិញព្រឹត្តិការណ៍នេះ ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើចំណុចសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖

* ការរំលោភបំពានអធិបតេយ្យភាព៖ ប្រទេសចិនចាត់ទុកថា ការវាយប្រហារ និងការសម្លាប់មេដឹកនាំកំពូលរបស់អ៊ីរ៉ង់ គឺជាការរំលោភបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរលើអធិបតេយ្យភាព និងសន្តិសុខរបស់ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។

* ការបំពានច្បាប់អន្តរជាតិ៖ សកម្មភាពនេះបានជាន់ឈ្លីលើគោលបំណង និងគោលការណ៍នៃធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ ក៏ដូចជាបទដ្ឋានគ្រឹះនៃទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ។

* ការថ្កោលទោសយ៉ាងខ្លាំងក្លា៖ រដ្ឋាភិបាលចិនប្រកាសជំហរ “ប្រឆាំងយ៉ាងដាច់អហង្ការ និងថ្កោលទោសយ៉ាងខ្លាំងក្លា” ចំពោះការវាយប្រហារនេះ។

ការអំពាវនាវឱ្យមានសន្តិភាព

ក្រសួងការបរទេសចិនបានជំរុញឱ្យភាគីពាក់ព័ន្ធទាំងអស់៖

* បញ្ឈប់រាល់សកម្មភាពយោធាជាបន្ទាន់។

* ជៀសវាងការធ្វើឱ្យស្ថានការណ៍កាន់តែតានតឹងឡើង។

* រួមគ្នាថែរក្សាសន្តិភាព និងស្ថិរភាពនៅក្នុងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា ក៏ដូចជាពិភពលោកទាំងមូល។

តាមរយៈកិច្ចសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទជាមួយរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសរុស្ស៊ី លោក Wang Yi រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសចិន ក៏បានលើកឡើងផងដែរថា ការសម្លាប់មេដឹកនាំនៃរដ្ឋអធិបតេយ្យ និងការជំរុញឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូររបប គឺជាសកម្មភាពដែលមិនអាចទទួលយកបានឡើយនៅក្នុងសង្គមអន្តរជាតិទំនើប។

ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានកើតឡើងចំពេលដែលតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាកំពុងស្ថិតក្នុងស្ថានភាពផុយស្រួយបំផុត ដែលអាចនាំឱ្យមានការឆ្លើយតបផ្នែកយោធាកាន់តែខ្លាំងក្លាពីសំណាក់ភាគីពាក់ព័ន្ធផ្សេងៗទៀត។

[ទីក្រុងឡុងដ៍] — ទីផ្សារថាមពលពិភពលោកកំពុងស្ថិតក្នុងភាពរង្គោះរង្គើយ៉ាងខ្លាំង ដោយតម្លៃប្រេងឆៅបានហក់ឡើងខ្ពស់បំផុតមិនធ្លាប់មានគិតចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០២៤ មក។ ការកើនឡើងនេះកើតឡើងបន្ទាប់ពីមានការវាយប្រហារតាមអាកាសលើអ៊ីរ៉ង់ និងការផ្អាកចរាចរណ៍នាវាដឹកប្រេងតាមច្រកសមុទ្រ Hormuz ដែលជាសរសៃឈាមសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់បំផុតរបស់ពិភពលោក។

១. សន្ទុះនៃតម្លៃប្រេងនៅលើទីផ្សារអន្តរជាតិ

គិតត្រឹមព្រឹកថ្ងៃទី ៤ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ តម្លៃប្រេងឆៅប្រភេទ Brent ដែលជាចំណុចដៅសកល បានហក់ឡើងលើសពី $៨៥ ក្នុងមួយបារ៉ែល (កើនឡើងប្រហែល ៧% ក្នុងរយៈពេលតែមួយថ្ងៃ)។ ចំណែកឯប្រេងឆៅរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក (WTI) ក៏បានហក់ឡើងដល់ជាង $៧៧ ក្នុងមួយបារ៉ែល ផងដែរ។ នេះគឺជាការកើនឡើងជាប់ៗគ្នា រយៈពេល ៣ ថ្ងៃមកហើយ ដែលជម្រុញដោយក្ដីបារម្ភពីការដាច់ចរន្តផ្គត់ផ្គង់ពីតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា។

២. មូលហេតុចម្បងនៃការព្យាករណ៍អវិជ្ជមាន

• ការជាប់គាំងនៅច្រកសមុទ្រ Hormuz៖ ច្រកសមុទ្រនេះដឹកជញ្ជូនប្រេងប្រហែល ២០% នៃតម្រូវការពិភពលោក។ ការដែលអ៊ីរ៉ង់គំរាមបិទផ្លូវទឹក និងការកើនឡើងនៃតម្លៃធានារ៉ាប់រងនាវា បានធ្វើឱ្យក្រុមហ៊ុនដឹកជញ្ជូនជាច្រើនសម្រេចចិត្តផ្អាកដំណើរការ ឬបង្វែរទិសដៅ។

• យុទ្ធសាស្ត្រ «Escort» របស់លោក Trump៖ ទោះបីជាការប្រកាសរបស់លោក Trump ក្នុងការបញ្ជូនកងនាវាការពារនាវាដឹកប្រេងបានជួយសម្រួលអារម្មណ៍ទីផ្សារខ្លះក៏ដោយ ប៉ុន្តែអ្នកវិភាគមើលឃើញថា នេះគឺជាសញ្ញានៃការត្រៀមលក្ខណៈសម្រាប់ជម្លោះរយៈពេលវែង ដែលធ្វើឱ្យតម្លៃប្រេងនៅតែរក្សាកម្រិតខ្ពស់។

• ការខូចខាតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ៖ ការវាយប្រហាររបស់ IDF ទៅលើទីតាំងយោធា និងអាចរាលដាលដល់ទីតាំងថាមពលរបស់អ៊ីរ៉ង់ បានធ្វើឱ្យមានការបារម្ភថាការផ្គត់ផ្គង់ប្រេងប្រហែល ១.៦ លានបារ៉ែលក្នុងមួយថ្ងៃរបស់អ៊ីរ៉ង់ នឹងត្រូវបាត់បង់ពីទីផ្សារទាំងស្រុង។

៣. ផលប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចអាស៊ី និងកម្ពុជា

តាមការប៉ាន់ស្មានពីស្ថាប័ន Goldman Sachs ប្រសិនបើតម្លៃប្រេងនៅតែបន្តស្ថិតក្នុងរង្វង់ $៨៥ ទៅ $១០០ នោះ៖

• អតិផរណា៖ តំបន់អាស៊ីអាចនឹងប្រឈមនឹងការកើនឡើងនៃអតិផរណាប្រហែល ០.៧% បន្ថែមទៀត។

• តម្លៃទំនិញ៖ តម្លៃដឹកជញ្ជូននឹងកើនឡើង ដែលនាំឱ្យទំនិញប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃឡើងថ្លៃតាមគ្នា។

• តម្លៃប្រេងសាំងនៅតាមស្ថានីយ៖ អ្នកប្រើប្រាស់នឹងមានអារម្មណ៍ពីការប្រែប្រួលតម្លៃនៅតាមស្ថានីយសាំងក្នុងរយៈពេល ១ ទៅ ២ សប្តាហ៍ខាងមុខនេះ។

៤. ការព្យាករណ៍ទៅអនាគត

អ្នកជំនាញមកពី JPMorgan និង Barclays ព្រមានថា ប្រសិនបើច្រកសមុទ្រ Hormuz ត្រូវបានបិទទាំងស្រុងក្នុងរយៈពេលយូរ តម្លៃប្រេងអាចនឹងហក់ឡើងដល់ $១០០ ឬលើសពីនេះ ក្នុងពេលដ៏ខ្លី។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លោក Trump បានធានាថា សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងប្រើប្រាស់ប្រេងបម្រុងយុទ្ធសាស្ត្រ (SPR) ដើម្បីទប់ទល់នឹងការឡើងថ្លៃនេះ។