ការរៀបចំខ្លួនសម្រាប់វ័យចូលនិវត្តន៍ មិនមែនជារឿងដែលត្រូវគិតនៅពេលយើងចាស់នោះទេ ប៉ុន្តែវាជាកិច្ចការដែលត្រូវចាប់ផ្តើមតាំងពីថ្ងៃនេះ។ ការរស់នៅដោយថ្លៃថ្នូរ និងមានឯករាជ្យភាពហិរញ្ញវត្ថុក្នុងវ័យជរា គឺជាផ្លែផ្កានៃការសម្រេចចិត្តដ៏ឆ្លាតវៃនាពេលបច្ចុប្បន្ន។

ខាងក្រោមនេះគឺជាមគ្គុទ្ទេសក៍សំខាន់ៗ ដើម្បីជួយអ្នកសន្សំ និងរៀបចំផែនការសម្រាប់ជីវិតក្រោយការងារ៖
១. បណ្តុះទម្លាប់សន្សំឱ្យបានលឿនតាមដែលអាចធ្វើទៅបាន
ពេលវេលាគឺជាមិត្តល្អបំផុតនៃប្រាក់សន្សំ។ ការចាប់ផ្តើមសន្សំបន្តិចបន្តួចតាំងពីវ័យក្មេង នឹងបង្កើតជាកញ្ចប់ថវិកាយ៉ាងច្រើនតាមរយៈ ការប្រាក់សមាស (Compound Interest)។
គោលការណ៍ ៥០/៣០/២០៖ ចែកប្រាក់ចំណូលរបស់អ្នកជា ៣ ផ្នែក (៥០% សម្រាប់តម្រូវការចាំបាច់, ៣០% សម្រាប់តម្រូវការបន្ទាប់បន្សំ និង ២០% សម្រាប់សន្សំ ឬវិនិយោគ)។
សន្សំមុនចាយ៖ បង្កើតទម្លាប់ដកប្រាក់សន្សំទុកភ្លាមៗ នៅពេលទទួលបានប្រាក់ខែ។
២. វិនិយោគដើម្បីបង្កើតចំណូលអកម្ម (Passive Income)
ការទុកលុយក្នុងកូនជ្រូក ឬក្រោមខ្នើយ នឹងធ្វើឱ្យលុយរបស់អ្នកចុះថោកដោយសារអតិផរណា។ ដើម្បីរស់នៅដោយថ្លៃថ្នូរ អ្នកត្រូវឱ្យលុយរបស់អ្នក “ធ្វើការ” ជំនួសអ្នក៖
អចលនទ្រព្យ៖ ការទិញដី ឬផ្ទះជួល ដែលអាចផ្តល់ចំណូលប្រចាំខែទៀងទាត់។
ទីផ្សារភាគហ៊ុន និងមូលបត្រ៖ វិនិយោគលើក្រុមហ៊ុនដែលមានស្ថិរភាព ឬទិញមូលបត្របំណុលរដ្ឋ។
ប្រាក់បញ្ញើមានកាលកំណត់៖ ជ្រើសរើសធនាគារដែលមានអត្រាការប្រាក់ខ្ពស់សម្រាប់ប្រាក់បញ្ញើរយៈពេលវែង។
៣. ការពារហានិភ័យដោយធានារ៉ាប់រង
សុខភាពគឺជាកត្តាសំខាន់បំផុតក្នុងវ័យចូលនិវត្តន៍។ ជំងឺបន្តិចបន្តួចអាចរំលាយប្រាក់សន្សំរបស់អ្នកបានក្នុងពេលដ៏ខ្លី ប្រសិនបើអ្នកមិនមានការការពារ។
ធានារ៉ាប់រងសុខភាព៖ ទិញប័ណ្ណធានារ៉ាប់រងតាំងពីនៅក្មេង (ព្រោះបុព្វលាភធានារ៉ាប់រងមានតម្លៃថោកជាង)។
ធានារ៉ាប់រងអាយុជីវិត៖ ជាការធានាផ្លូវចិត្តសម្រាប់ខ្លួនឯង និងគ្រួសារ។
៤. រស់នៅតាមលទ្ធភាព និងកាត់បន្ថយបំណុល
ភាពថ្លៃថ្នូរមិនមែនស្ថិតលើការបង្អួតសម្ភារៈឡើយ ប៉ុន្តែស្ថិតលើការរស់នៅដោយគ្មានសម្ពាធបំណុល។
ជម្រះបំណុលមុនចូលនិវត្តន៍៖ ព្យាយាមសងបំណុលផ្ទះ ឬបំណុលធនាគារឱ្យអស់ មុនពេលអ្នកឈប់ធ្វើការ។
កាត់បន្ថយការចំណាយមិនចាំបាច់៖ បែងចែកឱ្យច្បាស់រវាង “របស់ដែលចង់បាន” និង “របស់ដែលត្រូវការ”។
៥. ថែរក្សាសុខភាពឱ្យបានល្អ
ការសន្សំលុយបានច្រើន នឹងគ្មានន័យឡើយ បើអ្នកគ្មានសុខភាពល្អដើម្បីរីករាយជាមួយវា។ ការបរិភោគអាហារដែលផ្តល់សុខភាព និងការហាត់ប្រាណទៀងទាត់ គឺជា “ការវិនិយោគ” ដ៏មានតម្លៃបំផុតដែលមិនត្រូវប្រើប្រាស់ប្រាក់។
ដំបូន្មានសំខាន់៖ វ័យចូលនិវត្តន៍ដ៏រីករាយ មិនមែនកើតឡើងដោយចៃដន្យទេ ប៉ុន្តែកើតចេញពីការរៀបចំផែនការយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់។ ចូរចាប់ផ្តើមថ្ងៃនេះ ដើម្បីសេរីភាពនៅថ្ងៃស្អែក។

ការពិភាក្សារឿងលុយកាក់ ជារឿងរសើបបំផុតមួយនៅក្នុងជីវិតអាពាហ៍ពិពាហ៍។ បើមិនចេះវិធីសាស្ត្រទេ វាអាចក្លាយជាដើមចមនៃជម្លោះមិនចេះចប់មិនចេះហើយ។ ខាងក្រោមនេះគឺជា «អាថ៌កំបាំង» និងបច្ចេកទេសមួយចំនួន ដើម្បីជួយឱ្យអ្នក និងគូស្រករពិភាក្សារឿងហិរញ្ញវត្ថុដោយរលូន និងមានសុភមង្គល៖

១. ជ្រើសរើស «ពេលវេលា និងទីកន្លែង» ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ

កុំពិភាក្សារឿងលុយកាក់នៅពេលដែលភាគីណាម្នាក់កំពុងហត់នឿយ ឃ្លាន ឬមានអារម្មណ៍មួម៉ៅពីការងារ។

• អាថ៌កំបាំង៖ បង្កើត «ម៉ោងហិរញ្ញវត្ថុប្រចាំខែ» (Money Date)។ កំណត់ពេលច្បាស់លាស់មួយក្នុងមួយខែ ដើម្បីអង្គុយជជែកគ្នាជាមួយភេសជ្ជៈដែលអ្នកចូលចិត្ត ក្នុងបរិយាកាសរីករាយ។

២. ផ្ដើមចេញពី «គោលដៅរួម» មិនមែន «ការស្ដីបន្ទោស»

ជំនួសឱ្យការនិយាយថា “ហេតុអ្វីបានជាបង/អូន ចាយអស់ច្រើនម្ល៉េះ?” ចូរផ្ដោតលើអ្វីដែលអ្នកទាំងពីរចង់បាននាពេលអនាគត។

• បច្ចេកទេស៖ និយាយអំពីក្ដីស្រមៃរួមគ្នា ដូចជាការទិញផ្ទះ ការដើរលេង ឬការសន្សំសម្រាប់កូន។ នៅពេលមានគោលដៅរួម អ្នកទាំងពីរនឹងមានអារម្មណ៍ថាជា «ក្រុមតែមួយ» ដែលកំពុងដោះស្រាយបញ្ហាជាមួយគ្នា។

៣. អនុវត្តច្បាប់ «តម្លាភាព ១០០%»

ការលាក់បាំងបំណុល ឬការលួចចាយវាយដាច់ដោយឡែក (Financial Infidelity) គឺជាឃាតករឈាមត្រជាក់នៃទំនុកចិត្ត។

• អាថ៌កំបាំង៖ បើកបង្ហាញចំណូល និងចំណាយទាំងអស់។ បើមានបំណុលពីមុនមក ត្រូវប្រាប់គ្នាឱ្យត្រង់ ដើម្បីរកផ្លូវដោះស្រាយរួមគ្នា។

៤. បង្កើតប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងលុយដែលយុត្តិធម៌

មិនមានរូបមន្តណាមួយត្រូវសម្រាប់គ្រប់គូឡើយ ប៉ុន្តែអ្នកអាចសាកល្បងវិធីសាស្ត្រ «លុយយើង លុយខ្ញុំ»៖

• គណនីរួម៖ សម្រាប់ចំណាយប្រចាំថ្ងៃ (ម្ហូបអាហារ ទឹកភ្លើង សាលាកូន)។

• គណនីផ្ទាល់ខ្លួន៖ ម្នាក់ៗគួរមានកញ្ចប់ថវិកាតូចមួយសម្រាប់ចំណាយផ្ទាល់ខ្លួន (ទិញរបស់ដែលខ្លួនចូលចិត្ត) ដោយមិនចាំបាច់សុំការអនុញ្ញាតពីម្ខាងទៀត។ វិធីនេះជួយកាត់បន្ថយអារម្មណ៍ថាត្រូវគេគ្រប់គ្រងខ្លាំងពេក។

៥. ប្រើពាក្យ «យើង» ជំនួសពាក្យ «បង» ឬ «អូន»

ភាសាដែលប្រើមានឥទ្ធិពលខ្លាំងណាស់។ ការប្រើពាក្យថា «យើងត្រូវសន្សំ» ស្ដាប់ទៅមានភាពកក់ក្ដៅជាងពាក្យថា «បងត្រូវតែឈប់ចាយ»។

• ការយោគយល់៖ បើដៃគូធ្វើខុសក្នុងការចាយវាយ កុំរិះគន់ខ្លាំងៗ។ ចូរនិយាយថា “លើកក្រោយ យើងគួរពិភាក្សាគ្នាស្វែងរកវិធីចំណាយឱ្យប្រសើរជាងនេះ”។

តារាងសង្ខេប៖ ច្បាប់មាស ៣ ប្រការ

ចំណាំ៖ លុយកាក់គ្រាន់តែជាឧបករណ៍សម្រាប់សាងសុភមង្គលប៉ុណ្ណោះ កុំឱ្យវាមកបំផ្លាញទំនាក់ទំនងដែលអ្នកបានសាងមកជាច្រើនឆ្នាំ។

ការធ្លាក់ក្នុងបំណុលប្រៀបដូចជាការជាប់ក្នុងភក់ជ្រាំ បើមិនមានបច្ចេកទេសដកខ្លួនទេ កាន់តែរើបំរះ កាន់តែលិចជ្រៅ។ ប៉ុន្តែ គ្មានបំណុលណាដែលដោះស្រាយមិនចេញនោះទេ ប្រសិនបើលោកអ្នកមានវិន័យ និង យុទ្ធសាស្រ្តត្រឹមត្រូវ។

ខាងក្រោមនេះគឺជាជំហានជាក់ស្តែង ដើម្បីជួយឱ្យគ្រួសាររបស់លោកអ្នករំដោះខ្លួនពីបំណុល និងឆ្ពោះទៅរកសេរីភាពហិរញ្ញវត្ថុ៖

១. ធ្វើបញ្ជីបំណុល និងការចំណាយ (ដឹងខ្លួនឯង)

មុននឹងរកវិធីសង លោកអ្នកត្រូវដឹងជាមុនថា តើខ្លួនឯងកំពុងឈរនៅចំណុចណា៖

• ចងក្រងបញ្ជីបំណុល៖ សរសេរឈ្មោះម្ចាស់បំណុល ចំនួនទឹកប្រាក់ជំពាក់សរុប និង អត្រាការប្រាក់ (នេះសំខាន់បំផុត)។

• តាមដានលំហូរលុយ៖ កត់ត្រារាល់ការចំណាយប្រចាំថ្ងៃក្នុងរយៈពេល ១ ខែ។ អ្នកនឹងឃើញថាមាន “លុយខ្ជះខ្ជាយ” ជាច្រើនដែលអាចកាត់បន្ថយបាន។

២. ជ្រើសរើសយុទ្ធសាស្រ្តសង (ជ្រើសរើសអាវុធ)

មានវិធីសាស្រ្តពេញនិយមចំនួន ២ ដែលអ្នកអាចជ្រើសរើសតាមស្ថានភាពជាក់ស្តែង៖

• វិធីសាស្ត្រ “បាល់ព្រិល” (Debt Snowball): សងបំណុលណាដែលមានចំនួនតិចជាងគេឱ្យអស់មុនគេ។ វាជួយផ្តល់កម្លាំងចិត្ត (Motivation) ឱ្យអ្នកមានអារម្មណ៍ថាជោគជ័យ និងចង់បន្តទៅមុខទៀត។

• វិធីសាស្ត្រ “ទឹកជំនន់” (Debt Avalanche): សងបំណុលណាដែលមានអត្រាការប្រាក់ខ្ពស់ជាងគេមុនគេ។ វិធីនេះជួយឱ្យអ្នកចំណេញលុយបានច្រើន ព្រោះវាកាត់បន្ថយការបង់ការប្រាក់ទៅម្ចាស់បំណុល។

៣. អនុវត្តវិធានការ “រឹតបន្តឹងខ្សែក្រវាត់”

ដើម្បីមានលុយសងបំណុលឱ្យឆាប់ដាច់ លោកអ្នកត្រូវបង្កើនល្បឿននៃការបង់ប្រាក់៖

• កាត់បន្ថយការចំណាយមិនចាំបាច់៖ បញ្ឈប់ការហូបចុកខាងក្រៅដែលថ្លៃៗ ការទិញរបស់តាមអារម្មណ៍ ឬការដើរកម្សាន្តដែលហួសសមត្ថភាព។

• លក់សម្ភារៈមិនប្រើប្រាស់៖ របស់របរក្នុងផ្ទះដែលលែងប្រើ អាចប្រែក្លាយជាសាច់ប្រាក់ដើម្បីយកទៅបង់ផ្តាច់បំណុលខ្លះៗ។

• រកចំណូលបន្ថែម៖ ប្រើជំនាញដែលមានដើម្បីធ្វើការងារក្រៅម៉ោង ឬលក់ដូរតូចតាចតាមអនឡាញ។

៤. ចរចាជាមួយម្ចាស់បំណុល

កុំរត់គេចពីបញ្ហា! ប្រសិនបើអ្នកជួបការលំបាកខ្លាំងក្នុងការបង់៖

• ចូលទៅជួបធនាគារ ឬម្ចាស់បំណុល ដើម្បីស្នើសុំពន្យារពេល ឬ ស្នើសុំបញ្ចុះអត្រាការប្រាក់។ គ្រឹះស្ថានហិរញ្ញវត្ថុភាគច្រើនចូលចិត្តអតិថិជនដែលហ៊ានចូលមកដោះស្រាយ ជាជាងអតិថិជនដែលបាត់ដំណឹង។

៥. បង្កើតមូលនិធិសង្គ្រោះបន្ទាន់ខ្នាតតូច

ទោះបីជាកំពុងសងបំណុល ក៏អ្នកគួរមានប្រាក់បម្រុងប្រហែល $៥០០ ទៅ $១,០០០ ទុកក្នុងដៃដែរ។ វាការពារអ្នកកុំឱ្យទៅ “ខ្ចីលុយថ្មី” នៅពេលមានអាសន្នដូចជា ឈឺថ្កាត់ ឬឡានខូចជាដើម។

ដំបូន្មានសំខាន់៖ ការដោះស្រាយបំណុលមិនមែនជាការរត់ប្រណាំងឡើយ ប៉ុន្តែវាជាការដើរដោយភាពអត់ធ្មត់។ កុំដាក់សម្ពាធលើខ្លួនឯងខ្លាំងពេក រហូតដល់បាត់បង់សុភមង្គលក្នុងគ្រួសារ ប៉ុន្តែត្រូវតែម៉ឺងម៉ាត់ចំពោះគោលដៅ។

ការអប់រំកូនៗអំពីបញ្ហាហិរញ្ញវត្ថុ គឺជាកាដូដ៏មានតម្លៃបំផុតមួយដែលឪពុកម្តាយអាចផ្តល់ឱ្យពួកគេសម្រាប់ការរស់នៅនាពេលអនាគត។ ការយល់ដឹងពីតម្លៃនៃលុយកាក់មិនមែនមានន័យថាបង្រៀនកូនឱ្យក្លាយជាមនុស្សកំណាញ់ ឬលោភលន់នោះទេ ប៉ុន្តែគឺជាការបណ្តុះទម្លាប់ «ម្ចាស់ការលើជីវិត»។

ខាងក្រោមនេះគឺជាមគ្គុទ្ទេសក៍ស្តីពី ពេលវេលា និងវិធីសាស្ត្រក្នុងការបង្រៀនកូនៗអំពីលុយកាក់៖

១. តើគួរចាប់ផ្តើមនៅពេលណា?

អ្នកអាចចាប់ផ្តើមបាននៅពេលដែលកូន ចាប់ផ្តើមចេះរាប់លេខ និងស្គាល់ថាអ្វីទៅជាការទិញដូរ (ជាទូទៅចន្លោះអាយុ ៣ ដល់ ៥ ឆ្នាំ)។

• ក្មេងតូច (៣-៥ ឆ្នាំ): រៀនស្គាល់រូបរាងក្រដាសប្រាក់ និងកាក់។

• ក្មេងបឋមសិក្សា (៦-១២ ឆ្នាំ): រៀនពីការសន្សំ និងការសម្រេចចិត្តទិញ។

• យុវវ័យ (១៣ ឆ្នាំឡើង): រៀនពីការរៀបចំកញ្ចប់ថវិកា ការរកចំណូល និងការវិនិយោគ។

២. របៀបបង្រៀនតាមដំណាក់កាលអាយុ

ក. វ័យកុមារ៖ ការមើលឃើញផ្ទាល់ភ្នែក

ក្មេងក្នុងវ័យនេះរៀនតាមរយៈការមើលឃើញ។

• ប្រើកែវសន្សំថ្លា៖ ជំនួសឱ្យកូនជ្រូកដីដែលមើលមិនឃើញខាងក្នុង ការប្រើកែវថ្លានឹងធ្វើឱ្យកូនមើលឃើញលុយកើនឡើងជាលំដាប់ ដែលជាកម្លាំងចិត្តឱ្យពួកគេចង់សន្សំ។

• បង្រៀនថា «លុយមានកំណត់»៖ នៅពេលទៅផ្សារ ប្រាប់ពួកគេថា យើងមិនអាចទិញគ្រប់យ៉ាងបានទេ យើងត្រូវជ្រើសរើសរបស់ដែលចាំបាច់បំផុត។

ខ. វ័យបឋមសិក្សា៖ ការបែងចែកប្រភេទលុយ

បង្រៀនកូនឱ្យស្គាល់ពីការប្រើប្រាស់លុយក្នុងគោលបំណងផ្សេងគ្នា ដោយប្រើរូបមន្ត «កែវ ៣»៖

1. កែវសន្សំ (Savings): សម្រាប់ទិញរបស់ធំៗនាពេលអនាគត (ដូចជា កង់ ឬតុក្កតាថ្លៃៗ)។

2. កែវចំណាយ (Spending): សម្រាប់ទិញរបស់របរប្រចាំថ្ងៃ ឬនំចំណី។

3. កែវចែករំលែក (Giving): សម្រាប់ធ្វើបុណ្យ ឬជួយមិត្តភក្តិដែលខ្វះខាត។

គ. វ័យយុវវ័យ៖ ការទទួលខុសត្រូវ និងផលវិបាក

ឱ្យលុយចាយប្រចាំសប្តាហ៍ ឬខែ៖ ឈប់ឱ្យលុយរាល់ថ្ងៃ ប៉ុន្តែឱ្យជាកញ្ចប់ធំសម្រាប់ប្រើពេញមួយសប្តាហ៍។ បើពួកគេចាយអស់មុនកំណត់ ពួកគេត្រូវរៀនទ្រាំ និងរង់ចាំដល់សប្តាហ៍ក្រោយ។

បង្រៀនពី «បំណុល»៖ ប្រសិនបើកូនចង់ខ្ចីលុយអ្នកទិញទូរស័ព្ទ អ្នកគួរឱ្យគេខ្ចី ប៉ុន្តែត្រូវមានកិច្ចសន្យាសងវិញច្បាស់លាស់ (អាចមានការប្រាក់តិចតួច) ដើម្បីឱ្យគេស្គាល់ពីទម្ងន់នៃបំណុល។

៣. មេរៀនសំខាន់ៗដែលឪពុកម្តាយគួរចងចាំ

ធ្វើជាគំរូដ៏ល្អ»៖ កូនៗនឹងសង្កេតមើលរបៀបដែលអ្នកចំណាយ។ បើអ្នកនិយាយថាត្រូវសន្សំ តែអ្នកទិញរបស់មិនចាំបាច់ពេញផ្ទះ កូននឹងមិនស្តាប់តាមឡើយ។

បង្រៀនពីភាពខុសគ្នារវាង «របស់ដែលចង់បាន» និង «របស់ដែលចាំបាច់»៖ អាហារ សម្លៀកបំពាក់ សាលារៀន គឺចាំបាច់។ ចំណែកឯតុក្កតាថ្មី ឬទូរស័ព្ទស៊េរីចុងក្រោយ គឺគ្រាន់តែជាការចង់បាន។

ឱ្យកូនសាកល្បងខុស៖ បើកូនយកលុយសន្សំទៅទិញរបស់លេងអន់ៗ ហើយវាបែកក្នុងរយៈពេល ២ ថ្ងៃ ទុកឱ្យគេខូចចិត្តចុះ។ បទពិសោធន៍នៃការខាតបង់ក្នុងវ័យក្មេង គឺជាមេរៀនដ៏ថោក ដើម្បីការពារកុំឱ្យគេខាតបង់ធំក្នុងវ័យចាស់។

ការអប់រំរឿងលុយកាក់ មិនមែនធ្វើឡើងតែមួយថ្ងៃនោះទេ វាគឺជាដំណើរការពេញមួយជីវិត។ ចូរចាប់ផ្តើមពីចំណុចតូចៗ ផ្តល់ឱកាសឱ្យកូនបានកាន់លុយ និងសម្រេចចិត្តដោយខ្លួនឯង។ នៅពេលកូនចេះគ្រប់គ្រងលុយ ពួកគេនឹងមានសេរីភាព និងភាពម្ចាស់ការលើជីវិតរបស់ពួកគេ។