អាស៊ានបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់របស់ពិភពលោកក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ ដោយកំពុងស្ថិតនៅលើផ្លូវឆ្ពោះទៅរកការក្លាយជា សេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេលំដាប់ទី ៤ របស់ពិភពលោកនៅឆ្នាំ ២០៣០។ តំបន់នេះត្រូវបានសម្គាល់ដោយការរីកចម្រើនយ៉ាងរហ័សនៃសេដ្ឋកិច្ចឌីជីថល ភាពធន់នឹងការរំខាននៃពាណិជ្ជកម្មសកល និងការផ្តោតយុទ្ធសាស្ត្រលើឧស្សាហកម្មបច្ចេកវិទ្យាកម្រិតខ្ពស់។

១. ក្បាលម៉ាស៊ីនកំណើន និងការដឹកនាំក្នុងតំបន់

• ប្រទេសឈានមុខ៖ វៀតណាម ឥណ្ឌូនេស៊ី ហ្វីលីពីន និងម៉ាឡេស៊ី កំពុងដឹកនាំការរីកចម្រើនរបស់ប្លុកនេះ។

• ឧត្តមភាពរបស់វៀតណាម៖ បច្ចុប្បន្នជាសេដ្ឋកិច្ចដែលរីកលូតលាស់លឿនបំផុតក្នុងតំបន់ ដោយសម្រេចបាននូវ កំណើន GDP ៧-៨% ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥។ ជោគជ័យនេះរុញច្រានដោយការចំណាយប្រតិបត្តិការទាប ស្ថិរភាពនយោបាយ និងកម្លាំងពលកម្មវ័យក្មេងចំនួន ១០៦ លាននាក់។

• ការទាក់ទាញវិនិយោគ (FDI)៖ តំបន់នេះនៅតែបន្តទាក់ទាញការវិនិយោគយ៉ាងច្រើន ដោយគ្រាន់តែវៀតណាមតែម្នាក់ឯងទទួលបាន FDI ចំនួន ៣៨ ពាន់លានដុល្លារ (ក្នុងឆ្នាំ ២០២៤) ដែលផ្តោតលើបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) និងការផលិតបច្ចេកវិទ្យាកម្រិតខ្ពស់។

២. បដិវត្តន៍ឌីជីថល

• កំណើនទីផ្សារ៖ ទីផ្សារឌីជីថលបានឈានដល់ជាង ៣០០ ពាន់លានដុល្លារក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ (កើនឡើង ១៥% ធៀបនឹងឆ្នាំមុន) ដោយសារការប្រើប្រាស់ AI, សេវាកម្មហិរញ្ញវត្ថុឌីជីថល និងការលក់ទំនិញតាមវីដេអូ (Video Commerce)។

• ជោគជ័យក្នុងវិស័យធនាគារ៖ ធនាគារឌីជីថល Superbank របស់ឥណ្ឌូនេស៊ី (គាំទ្រដោយ Grab និង Singtel) គឺជាគំរូនៃការពង្រីកខ្លួនយ៉ាងរហ័ស ដោយទទួលបានអ្នកប្រើប្រាស់ ៥ លាននាក់ និងរកប្រាក់ចំណេញបានក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែ ៩ ខែប៉ុណ្ណោះ។

• ក្របខ័ណ្ឌ DEFA៖ ប្រទេសថៃកំពុងជំរុញ កិច្ចព្រមព្រៀងក្របខ័ណ្ឌសេដ្ឋកិច្ចឌីជីថលអាស៊ាន (DEFA) ដែលជាកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មឌីជីថលក្នុងតំបន់ដំបូងគេបង្អស់លើលោក ដើម្បីសម្របសម្រួលការគ្រប់គ្រងទិន្នន័យឆ្លងដែន និងកាត់បន្ថយគម្លាតចំណូល។

៣. ភាពធន់នៃពាណិជ្ជកម្ម និងភូមិសាស្ត្រនយោបាយ

• មជ្ឈមណ្ឌលយុទ្ធសាស្ត្រ៖ ស្ថិតនៅចន្លោះមហាសមុទ្រឥណ្ឌា និងប៉ាស៊ីហ្វិក អាស៊ាននៅតែជាស្ពានដ៏សំខាន់តភ្ជាប់ទៅកាន់ទីផ្សារអាមេរិក និងមជ្ឈិមបូព៌ា។

• ការទប់ទល់នឹងសម្ពាធសកល៖ ទោះបីជាមានការដំឡើងពន្ធពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងការហូរចូលទំនិញថោកៗពីចិនក៏ដោយ ក៏អ្នកនាំចេញអាស៊ាននៅតែរក្សាកំណើនបានតាមរយៈគោលនយោបាយទីផ្សារសេរី និងការបត់បែនបានរហ័ស។

• តុល្យភាពអំណាច៖ ខណៈប្រទេសមួយចំនួនស្វែងរកកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មជាមួយអាមេរិក ប្រទេសចិននៅតែបន្តអំពាវនាវឱ្យមានកិច្ចសហប្រតិបត្តិការទ្វេភាគីស៊ីជម្រៅ ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើក្របខ័ណ្ឌ “ផ្អែកលើច្បាប់” ដើម្បីប្រឆាំងនឹងនិន្នាការគាំពារនិយមក្នុងពិភពលោក។

៤. ហានិភ័យអាកាសធាតុ និងនិរន្តរភាព

• ភាពងាយរងគ្រោះ៖ ការកើនឡើងនៃគ្រោះទឹកជំនន់ និងព្យុះទីហ្វុង បង្កជាការគំរាមកំហែងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ស្ថិរភាពសេដ្ឋកិច្ច។

• អនុសាសន៍គោលនយោបាយ៖ OECD សង្កត់ធ្ងន់លើតម្រូវការសម្រាប់ ហិរញ្ញប្បទានហានិភ័យអាកាសធាតុ និងយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងឱ្យបានទូលំទូលាយ ដើម្បីការពារសហគមន៍ និងធានាបាននូវការស្តារសេដ្ឋកិច្ចឡើងវិញឱ្យបានឆាប់រហ័សក្រោយគ្រោះមហន្តរាយ។

ទីក្រុងហ្សឺណែវ ប្រទេសស្វីស – លោក គេអូ រ៉េមី ប្រធានគណៈកម្មាធិការសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា (CHRC) បានដឹកនាំគណៈប្រតិភូជាន់ខ្ពស់ចូលរួមក្នុងសម័យប្រជុំលើកទី៦១ នៃក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្សអង្គការសហប្រជាជាតិ ចាប់ពីថ្ងៃទី២ ដល់ថ្ងៃទី៤ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ ដើម្បីលើកឡើងពីក្តីបារម្ភដែលកំពុងកើនឡើងពាក់ព័ន្ធនឹងភាពតានតឹងទ្វេភាគី និងការរំលោភបំពាននានា។

យោងតាមសេចក្តីថ្លែងការណ៍ផ្លូវការដែលចេញផ្សាយដោយគណៈកម្មាធិការសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជានៅថ្ងៃទី៩ ខែមីនា បេសកកម្មនេះរួមមានសកម្មភាពការទូតយ៉ាងមមាញឹក។ លោក គេអូ រ៉េមី បានចូលរួមក្នុងជំនួបទ្វេភាគីចំនួន ២៩ លើក ជាមួយភាគីពាក់ព័ន្ធអន្តរជាតិសំខាន់ៗ រួមមានថ្នាក់ដឹកនាំអង្គការសហប្រជាជាតិ តំណាងអង្គការអន្តរជាតិ ប្រទេសសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្ស និងអ្នករាយការណ៍ពិសេសរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ។

ការចោទប្រកាន់ពីការប្រព្រឹត្តខុសធ្ងន់ធ្ងរ

ក្នុងអំឡុងពេលនៃកិច្ចពិភាក្សាទាំងនេះ គណៈប្រតិភូកម្ពុជាបានលើកឡើងនូវការចោទប្រកាន់ធ្ងន់ៗប្រឆាំងនឹងអាជ្ញាធរថៃ ដោយចាត់ទុកសកម្មភាពទាំងនោះថាជា “ការរំលោភបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរលើច្បាប់អន្តរជាតិ”។ បណ្តឹងតវ៉ាជាក់លាក់ដែលត្រូវបានបង្ហាញទៅកាន់សហគមន៍អន្តរជាតិ រួមមាន៖

• ការឈ្លានពានតាមព្រំដែន៖ ការបិទច្រកព្រំដែនដោយឯកតោភាគី និងការបន្តកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជាដោយខុសច្បាប់។

• អំពើហិង្សាលើស្ត្រី៖ របាយការណ៍អំពីករណីអំពើហិង្សាផ្លូវភេទដែលប្រព្រឹត្តដោយបុគ្គលិកយោធាថៃ មកលើស្ត្រីខ្មែរ។

• ការបង្កើនសកម្មភាពយោធា៖ ការវាយប្រហារដោយមិនរើសមុខដោយប្រើអាវុធធុនធ្ងន់ និងការដាក់ពង្រាយរបងលួសបន្លា រួមទាំងទូកុងតឺន័រដើម្បីរារាំងការធ្វើដំណើរ។

• បញ្ហាអធិបតេយ្យភាព៖ ការប៉ុនប៉ងប្តូរឈ្មោះតំបន់ភូមិសាស្ត្រនៅក្នុងតំបន់ជម្លោះ ដើម្បីពង្រឹងការគ្រប់គ្រងលើដីដែលកំពុងកាន់កាប់។

ការឆ្លើយតបជាអន្តរជាតិ និងជំហានបន្ទាប់

គណៈកម្មាធិការសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថា តំណាងអន្តរជាតិដែលទទួលបានការរាយការណ៍ក្នុងសម័យប្រជុំទាំងនេះ បានសន្យាថានឹងរាយការណ៍ពីក្តីបារម្ភរបស់កម្ពុជាដោយផ្ទាល់ទៅកាន់រដ្ឋាភិបាលរៀងៗខ្លួន។ លើសពីនេះ ភាគីជាច្រើនបានផ្តល់ដំបូន្មានជាយុទ្ធសាស្ត្រ និងចែករំលែក “បទពិសោធន៍ល្អៗ” ក្នុងគោលបំណងដោះស្រាយជម្លោះកម្ពុជា-ថៃ តាមរយៈច្រកផ្លូវការទូតដោយសន្តិវិធី។

បេសកកម្មនេះសបញ្ជាក់ឱ្យឃើញពីការផ្លាស់ប្តូរជំហររបស់កម្ពុជា ឆ្ពោះទៅរកការប្រើប្រាស់វេទិកាសិទ្ធិមនុស្សសកល ដើម្បីស្វែងរកការសម្របសម្រួល និងសម្ពាធអន្តរជាតិ ចំពោះជម្លោះដែនដី និងបញ្ហាមនុស្សធម៌ដែលបានអូសបន្លាយពេលយ៉ាងយូរជាមួយប្រទេសជិតខាង។