អាស៊ានបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់របស់ពិភពលោកក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ ដោយកំពុងស្ថិតនៅលើផ្លូវឆ្ពោះទៅរកការក្លាយជា សេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេលំដាប់ទី ៤ របស់ពិភពលោកនៅឆ្នាំ ២០៣០។ តំបន់នេះត្រូវបានសម្គាល់ដោយការរីកចម្រើនយ៉ាងរហ័សនៃសេដ្ឋកិច្ចឌីជីថល ភាពធន់នឹងការរំខាននៃពាណិជ្ជកម្មសកល និងការផ្តោតយុទ្ធសាស្ត្រលើឧស្សាហកម្មបច្ចេកវិទ្យាកម្រិតខ្ពស់។

១. ក្បាលម៉ាស៊ីនកំណើន និងការដឹកនាំក្នុងតំបន់

• ប្រទេសឈានមុខ៖ វៀតណាម ឥណ្ឌូនេស៊ី ហ្វីលីពីន និងម៉ាឡេស៊ី កំពុងដឹកនាំការរីកចម្រើនរបស់ប្លុកនេះ។

• ឧត្តមភាពរបស់វៀតណាម៖ បច្ចុប្បន្នជាសេដ្ឋកិច្ចដែលរីកលូតលាស់លឿនបំផុតក្នុងតំបន់ ដោយសម្រេចបាននូវ កំណើន GDP ៧-៨% ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥។ ជោគជ័យនេះរុញច្រានដោយការចំណាយប្រតិបត្តិការទាប ស្ថិរភាពនយោបាយ និងកម្លាំងពលកម្មវ័យក្មេងចំនួន ១០៦ លាននាក់។

• ការទាក់ទាញវិនិយោគ (FDI)៖ តំបន់នេះនៅតែបន្តទាក់ទាញការវិនិយោគយ៉ាងច្រើន ដោយគ្រាន់តែវៀតណាមតែម្នាក់ឯងទទួលបាន FDI ចំនួន ៣៨ ពាន់លានដុល្លារ (ក្នុងឆ្នាំ ២០២៤) ដែលផ្តោតលើបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) និងការផលិតបច្ចេកវិទ្យាកម្រិតខ្ពស់។

២. បដិវត្តន៍ឌីជីថល

• កំណើនទីផ្សារ៖ ទីផ្សារឌីជីថលបានឈានដល់ជាង ៣០០ ពាន់លានដុល្លារក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ (កើនឡើង ១៥% ធៀបនឹងឆ្នាំមុន) ដោយសារការប្រើប្រាស់ AI, សេវាកម្មហិរញ្ញវត្ថុឌីជីថល និងការលក់ទំនិញតាមវីដេអូ (Video Commerce)។

• ជោគជ័យក្នុងវិស័យធនាគារ៖ ធនាគារឌីជីថល Superbank របស់ឥណ្ឌូនេស៊ី (គាំទ្រដោយ Grab និង Singtel) គឺជាគំរូនៃការពង្រីកខ្លួនយ៉ាងរហ័ស ដោយទទួលបានអ្នកប្រើប្រាស់ ៥ លាននាក់ និងរកប្រាក់ចំណេញបានក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែ ៩ ខែប៉ុណ្ណោះ។

• ក្របខ័ណ្ឌ DEFA៖ ប្រទេសថៃកំពុងជំរុញ កិច្ចព្រមព្រៀងក្របខ័ណ្ឌសេដ្ឋកិច្ចឌីជីថលអាស៊ាន (DEFA) ដែលជាកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មឌីជីថលក្នុងតំបន់ដំបូងគេបង្អស់លើលោក ដើម្បីសម្របសម្រួលការគ្រប់គ្រងទិន្នន័យឆ្លងដែន និងកាត់បន្ថយគម្លាតចំណូល។

៣. ភាពធន់នៃពាណិជ្ជកម្ម និងភូមិសាស្ត្រនយោបាយ

• មជ្ឈមណ្ឌលយុទ្ធសាស្ត្រ៖ ស្ថិតនៅចន្លោះមហាសមុទ្រឥណ្ឌា និងប៉ាស៊ីហ្វិក អាស៊ាននៅតែជាស្ពានដ៏សំខាន់តភ្ជាប់ទៅកាន់ទីផ្សារអាមេរិក និងមជ្ឈិមបូព៌ា។

• ការទប់ទល់នឹងសម្ពាធសកល៖ ទោះបីជាមានការដំឡើងពន្ធពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងការហូរចូលទំនិញថោកៗពីចិនក៏ដោយ ក៏អ្នកនាំចេញអាស៊ាននៅតែរក្សាកំណើនបានតាមរយៈគោលនយោបាយទីផ្សារសេរី និងការបត់បែនបានរហ័ស។

• តុល្យភាពអំណាច៖ ខណៈប្រទេសមួយចំនួនស្វែងរកកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មជាមួយអាមេរិក ប្រទេសចិននៅតែបន្តអំពាវនាវឱ្យមានកិច្ចសហប្រតិបត្តិការទ្វេភាគីស៊ីជម្រៅ ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើក្របខ័ណ្ឌ “ផ្អែកលើច្បាប់” ដើម្បីប្រឆាំងនឹងនិន្នាការគាំពារនិយមក្នុងពិភពលោក។

៤. ហានិភ័យអាកាសធាតុ និងនិរន្តរភាព

• ភាពងាយរងគ្រោះ៖ ការកើនឡើងនៃគ្រោះទឹកជំនន់ និងព្យុះទីហ្វុង បង្កជាការគំរាមកំហែងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ស្ថិរភាពសេដ្ឋកិច្ច។

• អនុសាសន៍គោលនយោបាយ៖ OECD សង្កត់ធ្ងន់លើតម្រូវការសម្រាប់ ហិរញ្ញប្បទានហានិភ័យអាកាសធាតុ និងយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងឱ្យបានទូលំទូលាយ ដើម្បីការពារសហគមន៍ និងធានាបាននូវការស្តារសេដ្ឋកិច្ចឡើងវិញឱ្យបានឆាប់រហ័សក្រោយគ្រោះមហន្តរាយ។

[ខេត្តព្រះវិហារ] — ក្រុមអ្នកសារព័ត៌មានអន្តរជាតិមកពីស្ថាប័នព័ត៌មានដ៏ល្បីល្បាញ The New York Times បានធ្វើដំណើរចុះទៅដល់បរិវេណប្រាសាទព្រះវិហារ ដែលជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោក ដើម្បីប្រមូលព័ត៌មាន និងផ្ដិតយករូបភាពជាក់ស្ដែងអំពីស្ថានភាពបាក់បែកនៃតួប្រាសាទ បន្ទាប់ពីមានការវាយប្រហារដោយអាវុធធុនធ្ងន់ពីសំណាក់យោធាថៃកាលពីខែធ្នូកន្លងទៅ។

តាមសេចក្ដីរាយការណ៍ពីតំបន់ជួរមុខ បានឱ្យដឹងថា ការចុះមកដល់របស់អ្នកសារព័ត៌មានបរទេសនាពេលនេះ គឺក្នុងគោលបំណងបង្ហាញពិភពលោកឱ្យបានឃើញកាន់តែច្បាស់អំពីផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរទៅលើសម្បត្តិវប្បធម៌មនុស្សជាតិ ដែលត្រូវបានការពារដោយច្បាប់អន្តរជាតិ។ រូបភាពដែលត្រូវបានផ្ដិតយក រួមមានស្នាមបែកបាក់នៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទ ក្បូរក្បាច់ចម្លាក់ដែលរងការខូចខាត និងដាននៃការផ្ទុះគ្រាប់កាំភ្លើងធំដែលបានធ្លាក់ចំតួប្រាសាទបុរាណមួយនេះ។

មន្ត្រីអាជ្ញាធរជាតិព្រះវិហារបានបញ្ជាក់ថា ការខូចខាតដែលកើតឡើងកាលពីខែធ្នូ គឺជាការបាត់បង់ដ៏ធំធេងសម្រាប់បេតិកភណ្ឌខ្មែរ។ វត្តមានរបស់អ្នកកាសែត The New York Times ត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាសាក្សីដ៏សំខាន់ក្នុងការផ្សព្វផ្សាយការពិតទៅកាន់សហគមន៍អន្តរជាតិ អំពីទង្វើរំលោភបំពាន និងការបំផ្លិចបំផ្លាញមកលើតំបន់ប្រវត្តិសាស្ត្រដែលគ្មានទោសពៃរ៍។

យោធាកម្ពុជាដែលឈរជើងនៅតំបន់នោះ បានសម្របសម្រួល និងធានាសុវត្ថិភាពជូនក្រុមអ្នកសារព័ត៌មាន ដើម្បីឱ្យពួកគេអាចបំពេញភារកិច្ចបានយ៉ាងពេញលេញក្នុងការចងក្រងជាឯកសាររូបភាព និងវីដេអូ។ របាយការណ៍លម្អិតរបស់អ្នកសារព័ត៌មានអាមេរិកាំងនេះ រំពឹងថានឹងត្រូវចុះផ្សាយក្នុងពេលឆាប់ៗខាងមុខ ដែលនឹងធ្វើឱ្យមានការចាប់អារម្មណ៍កាន់តែខ្លាំងពីសំណាក់អង្គការ UNESCO និងបណ្ដាប្រទេសនានាជុំវិញពិភពលោក។

គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា ប្រាសាទព្រះវិហារត្រូវបានចុះក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោកក្នុងឆ្នាំ ២០០៨ ហើយការវាយប្រហារណាមួយមកលើតំបន់នេះ ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការរំលោភលើអនុសញ្ញាក្រុងឡាអេឆ្នាំ ១៩៥៤ ស្តីពីការការពារទ្រព្យសម្បត្តិវប្បធម៌ក្នុងករណីមានជម្លោះប្រដាប់អាវុធ៕