ការអប់រំកូនៗអំពីបញ្ហាហិរញ្ញវត្ថុ គឺជាកាដូដ៏មានតម្លៃបំផុតមួយដែលឪពុកម្តាយអាចផ្តល់ឱ្យពួកគេសម្រាប់ការរស់នៅនាពេលអនាគត។ ការយល់ដឹងពីតម្លៃនៃលុយកាក់មិនមែនមានន័យថាបង្រៀនកូនឱ្យក្លាយជាមនុស្សកំណាញ់ ឬលោភលន់នោះទេ ប៉ុន្តែគឺជាការបណ្តុះទម្លាប់ «ម្ចាស់ការលើជីវិត»។

ខាងក្រោមនេះគឺជាមគ្គុទ្ទេសក៍ស្តីពី ពេលវេលា និងវិធីសាស្ត្រក្នុងការបង្រៀនកូនៗអំពីលុយកាក់៖

១. តើគួរចាប់ផ្តើមនៅពេលណា?

អ្នកអាចចាប់ផ្តើមបាននៅពេលដែលកូន ចាប់ផ្តើមចេះរាប់លេខ និងស្គាល់ថាអ្វីទៅជាការទិញដូរ (ជាទូទៅចន្លោះអាយុ ៣ ដល់ ៥ ឆ្នាំ)។

• ក្មេងតូច (៣-៥ ឆ្នាំ): រៀនស្គាល់រូបរាងក្រដាសប្រាក់ និងកាក់។

• ក្មេងបឋមសិក្សា (៦-១២ ឆ្នាំ): រៀនពីការសន្សំ និងការសម្រេចចិត្តទិញ។

• យុវវ័យ (១៣ ឆ្នាំឡើង): រៀនពីការរៀបចំកញ្ចប់ថវិកា ការរកចំណូល និងការវិនិយោគ។

២. របៀបបង្រៀនតាមដំណាក់កាលអាយុ

ក. វ័យកុមារ៖ ការមើលឃើញផ្ទាល់ភ្នែក

ក្មេងក្នុងវ័យនេះរៀនតាមរយៈការមើលឃើញ។

• ប្រើកែវសន្សំថ្លា៖ ជំនួសឱ្យកូនជ្រូកដីដែលមើលមិនឃើញខាងក្នុង ការប្រើកែវថ្លានឹងធ្វើឱ្យកូនមើលឃើញលុយកើនឡើងជាលំដាប់ ដែលជាកម្លាំងចិត្តឱ្យពួកគេចង់សន្សំ។

• បង្រៀនថា «លុយមានកំណត់»៖ នៅពេលទៅផ្សារ ប្រាប់ពួកគេថា យើងមិនអាចទិញគ្រប់យ៉ាងបានទេ យើងត្រូវជ្រើសរើសរបស់ដែលចាំបាច់បំផុត។

ខ. វ័យបឋមសិក្សា៖ ការបែងចែកប្រភេទលុយ

បង្រៀនកូនឱ្យស្គាល់ពីការប្រើប្រាស់លុយក្នុងគោលបំណងផ្សេងគ្នា ដោយប្រើរូបមន្ត «កែវ ៣»៖

1. កែវសន្សំ (Savings): សម្រាប់ទិញរបស់ធំៗនាពេលអនាគត (ដូចជា កង់ ឬតុក្កតាថ្លៃៗ)។

2. កែវចំណាយ (Spending): សម្រាប់ទិញរបស់របរប្រចាំថ្ងៃ ឬនំចំណី។

3. កែវចែករំលែក (Giving): សម្រាប់ធ្វើបុណ្យ ឬជួយមិត្តភក្តិដែលខ្វះខាត។

គ. វ័យយុវវ័យ៖ ការទទួលខុសត្រូវ និងផលវិបាក

ឱ្យលុយចាយប្រចាំសប្តាហ៍ ឬខែ៖ ឈប់ឱ្យលុយរាល់ថ្ងៃ ប៉ុន្តែឱ្យជាកញ្ចប់ធំសម្រាប់ប្រើពេញមួយសប្តាហ៍។ បើពួកគេចាយអស់មុនកំណត់ ពួកគេត្រូវរៀនទ្រាំ និងរង់ចាំដល់សប្តាហ៍ក្រោយ។

បង្រៀនពី «បំណុល»៖ ប្រសិនបើកូនចង់ខ្ចីលុយអ្នកទិញទូរស័ព្ទ អ្នកគួរឱ្យគេខ្ចី ប៉ុន្តែត្រូវមានកិច្ចសន្យាសងវិញច្បាស់លាស់ (អាចមានការប្រាក់តិចតួច) ដើម្បីឱ្យគេស្គាល់ពីទម្ងន់នៃបំណុល។

៣. មេរៀនសំខាន់ៗដែលឪពុកម្តាយគួរចងចាំ

ធ្វើជាគំរូដ៏ល្អ»៖ កូនៗនឹងសង្កេតមើលរបៀបដែលអ្នកចំណាយ។ បើអ្នកនិយាយថាត្រូវសន្សំ តែអ្នកទិញរបស់មិនចាំបាច់ពេញផ្ទះ កូននឹងមិនស្តាប់តាមឡើយ។

បង្រៀនពីភាពខុសគ្នារវាង «របស់ដែលចង់បាន» និង «របស់ដែលចាំបាច់»៖ អាហារ សម្លៀកបំពាក់ សាលារៀន គឺចាំបាច់។ ចំណែកឯតុក្កតាថ្មី ឬទូរស័ព្ទស៊េរីចុងក្រោយ គឺគ្រាន់តែជាការចង់បាន។

ឱ្យកូនសាកល្បងខុស៖ បើកូនយកលុយសន្សំទៅទិញរបស់លេងអន់ៗ ហើយវាបែកក្នុងរយៈពេល ២ ថ្ងៃ ទុកឱ្យគេខូចចិត្តចុះ។ បទពិសោធន៍នៃការខាតបង់ក្នុងវ័យក្មេង គឺជាមេរៀនដ៏ថោក ដើម្បីការពារកុំឱ្យគេខាតបង់ធំក្នុងវ័យចាស់។

ការអប់រំរឿងលុយកាក់ មិនមែនធ្វើឡើងតែមួយថ្ងៃនោះទេ វាគឺជាដំណើរការពេញមួយជីវិត។ ចូរចាប់ផ្តើមពីចំណុចតូចៗ ផ្តល់ឱកាសឱ្យកូនបានកាន់លុយ និងសម្រេចចិត្តដោយខ្លួនឯង។ នៅពេលកូនចេះគ្រប់គ្រងលុយ ពួកគេនឹងមានសេរីភាព និងភាពម្ចាស់ការលើជីវិតរបស់ពួកគេ។

ការធ្វើជាមេគ្រួសារ ឬអ្នករ៉ាប់រងបន្ទុកចំណាយក្នុងផ្ទះ គឺជាការទទួលខុសត្រូវដ៏ធំមួយ ជាពិសេសក្នុងស្ថានភាពបច្ចុប្បន្នដែលទំនិញស្ទើរគ្រប់មុខមានការឡើងថ្លៃ។ មនុស្សជាច្រើនយល់ច្រឡំថា “ការសន្សំសំចៃ” មានន័យថាត្រូវរស់នៅទាំងតឹងតែង និងកាត់បន្ថយសេចក្តីសុខក្នុងគ្រួសារ។តាមពិតទៅ អ្នកនៅតែអាចរក្សាគុណភាពជីវិតបានដដែល ឬល្អជាងមុន តាមរយៈការកាត់បន្ថយតែ “ចំណាយមិនចាំបាច់” ជាមួយនឹងវិធីសាស្ត្រឆ្លាតវៃមួយចំនួន។ ខាងក្រោមនេះ គឺជាតិចនិកសំខាន់ៗដែលអ្នកអាចយកទៅអនុវត្តបានភ្លាមៗ៖

១. កំណត់ផែនការ “មុខម្ហូបប្រចាំសប្តាហ៍” (Meal Planning)
ចំណាយលើម្ហូបអាហារ គឺជាខ្ទង់ចំណាយដ៏ធំបំផុតមួយប្រចាំខែ។ ការដើរផ្សាររាល់ថ្ងៃដោយគ្មានគោលដៅ ច្រើនតែធ្វើឱ្យអ្នកទិញរបស់លើសតម្រូវការ និងសល់ចោល។
* រៀបចំបញ្ជីមុខម្ហូប៖ កំណត់ទុកជាមុនថាក្នុងមួយសប្តាហ៍នេះ គ្រួសារអ្នកនឹងញ៉ាំអ្វីខ្លះ រួចទិញគ្រឿងផ្សំតែម្ដង។
* ទិញបោះដុំ៖ សម្រាប់គ្រឿងទេសដែលទុកបានយូរ (អង្ករ ទឹកត្រី ប្រេងឆា សាប៊ូ) ការទិញជាដុំ ឬកេស ជួយសន្សំប្រាក់បានច្រើនជាងការទិញរាយ។
* វេចខ្ចប់អាហារទៅធ្វើការ/សាលា៖ បន្ថយការញ៉ាំអាហារនៅភោជនីយដ្ឋានញឹកញាប់ ដោយបង្វែរមកចម្អិនអាហារជុំគ្រួសារនៅផ្ទះវិញ។ វាចំណាយតិច ធានាអនាម័យ និងជួយឱ្យគ្រួសារកាន់តែស្និទ្ធស្នាល។

២. អនុវត្តក្បួនបែងចែកហិរញ្ញវត្ថុ “៥០-៣០-២០”

ដើម្បីកុំឱ្យចាយវាយខុសខ្ទង់ អ្នកគួរមានរូបមន្តច្បាស់លាស់ក្នុងការបែងចែកប្រាក់ចំណូលភ្លាមៗនៅពេលបើកប្រាក់ខែ។
* ៥០% (តម្រូវការចាំបាច់ – Needs)៖ ថ្លៃផ្ទះ ទឹកភ្លើង ម្ហូបអាហារ ថ្លៃសាលាកូន និងសាំងធ្វើដំណើរ។
* ៣០% (ចំណង់ចំណូលចិត្ត – Wants)៖ ការដើរលេងកម្សាន្ត ការញ៉ាំអាហារខាងក្រៅ ឬទិញសម្ភារៈដែលចង់បាន។
* ២០% (សន្សំ និងសងបំណុល – Savings/Debts)៖ ប្រាក់បម្រុងសម្រាប់គ្រាអាសន្ន ធានារ៉ាប់រង ឬសងបំណុលធនាគារ។ (បើអ្នកអាចសន្សំបានលើសពី ២០% គឺកាន់តែល្អ)។

៣. លុបបំបាត់ “ចំណាយលាក់មុខ” (Phantom Expenses)
ពេលខ្លះ លុយរបស់អ្នកហូរចេញតាមរយៈរបស់តូចតាចដែលអ្នកមិនសូវចាប់អារម្មណ៍៖
* សេវាកម្មដែលមិនបានប្រើ៖ ត្រួតពិនិត្យមើលកម្មវិធីកម្សាន្ត (ដូចជា Netflix, Spotify), សេវាកម្មអ៊ីនធឺណិតកញ្ចប់ធំពេក ឬកាតសមាជិកក្លឹបហាត់ប្រាណដែលអ្នកមិនសូវបានទៅ ហើយលុបវាចោល (Cancel) ប្រសិនបើមិនចាំបាច់។
* សន្សំសំចៃថាមពល៖ ការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់សាមញ្ញៗ ដូចជាការបិទភ្លើង បិទកង្ហារ ដកព្រីម៉ាស៊ីនត្រជាក់ពេលមិនប្រើ និងការប្តូរមកប្រើអំពូល LED អាចជួយកាត់បន្ថយវិក័យប័ត្រអគ្គិសនីបានមួយកម្រិតធំ។

៤. ច្បាប់ “រង់ចាំ ២៤ ទៅ ៤៨ ម៉ោង” មុននឹងទិញ
ជាញឹកញាប់ យើងតែងតែទិញឥវ៉ាន់ដោយសារអារម្មណ៍មួយឆាវ ជាពិសេសនៅពេលឃើញការបញ្ចុះតម្លៃ (Sale)។
នៅពេលអ្នកចង់ទិញរបស់អ្វីមួយដែលមិនមែនជារបស់ចាំបាច់ (ឧទាហរណ៍៖ សម្លៀកបំពាក់ថ្មី ទូរស័ព្ទថ្មី) ចូរទុកពេលឱ្យខ្លួនឯងយ៉ាងហោចណាស់ ២៤ ទៅ ៤៨ ម៉ោងសិន។ បន្ទាប់ពីរយៈពេលនេះ ប្រសិនបើអ្នកនៅតែមានអារម្មណ៍ថាវាពិតជាចាំបាច់ និងមានប្រយោជន៍ សឹមសម្រេចចិត្តទិញ។ សំណួរដ៏ល្អបំផុតគឺ៖ “តើខ្ញុំពិតជាត្រូវការវា ឬគ្រាន់តែចង់បាន?”

៥. ផ្តោតលើ “គុណភាព” ជាជាង “បរិមាណ”
ការទិញរបស់ថោកមិនមែនសុទ្ធតែចំណេញជានិច្ចនោះទេ។ សម្រាប់របស់របរប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃមួយចំនួន (ដូចជា ស្បែកជើង ឧបករណ៍អគ្គិសនី ឬកាតាបស្ពាយ) ការចំណាយលុយទិញរបស់មានគុណភាពល្អ ដែលអាចប្រើបាន ៣ ទៅ ៥ឆ្នាំ គឺចំណេញជាងការទិញរបស់ថោកៗ ដែលប្រើបានតែ ២-៣ខែ រួចក៏ខូច ហើយត្រូវទិញថ្មីម្តងទៀត។

ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុគ្រួសារ មិនមែនជាការដាក់គុកខ្លួនឯងមិនឱ្យចាយវាយនោះទេ តែវាជាការ “ចាយឱ្យចំគោលដៅ”។ ការចាប់ផ្តើមផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់តូចៗបន្តិចម្តងៗ នឹងបង្កើតបានជាលទ្ធផលដ៏ធំមួយសម្រាប់អនាគតគ្រួសាររបស់អ្នក។