គិតត្រឹមថ្ងៃទី៤ នៃប្រតិបត្តិការយោធារួមគ្នា ប្រធានាធិបតីដូណាល់ ត្រាំ និងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់សហរដ្ឋអាមេរិក បានផ្តល់ហេតុផលផ្សេងៗគ្នាក្នុងការបើកការវាយប្រហារលើអ៊ីរ៉ង់ ខណៈដែលស្ថានភាពនៅលើសមរភូមិកាន់តែរីកធំឡើងដល់បណ្តាប្រទេសក្នុងតំបន់ឈូងសមុទ្រ។

១. ការផ្លាស់ប្តូរហេតុផលនៃការធ្វើសង្គ្រាម (Shifting Justifications)

រដ្ឋបាលលោក ត្រាំ បានផ្ដល់ការពន្យល់ខុសៗគ្នាចំពោះការសម្រេចចិត្តវាយប្រហារ៖

• ការទប់ស្កាត់ការវាយប្រហារមុន (Pre-emptive Strike): រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសលោក Marco Rubio បានលើកឡើងថា សហរដ្ឋអាមេរិកដឹងថាអ៊ីស្រាអែលនឹងវាយប្រហារអ៊ីរ៉ង់ ដូច្នេះអាមេរិកត្រូវធ្វើសកម្មភាពមុន ដើម្បីកាត់បន្ថយហានិភ័យដល់កងទ័ពខ្លួនពីការសងសឹករបស់អ៊ីរ៉ង់។

• ការគំរាមកំហែងមីស៊ីល៖ លោក ត្រាំ បានសង្កត់ធ្ងន់ថា អ៊ីរ៉ង់ជិតមានលទ្ធភាពប្រើប្រាស់មីស៊ីលបាលីស្ទិកដែលអាចបាញ់ដល់ដីគោកសហរដ្ឋអាមេរិក។

• ការការពារខ្លួន៖ លោក ត្រាំ ក៏បានអះអាងដែរថា “អ៊ីរ៉ង់គ្រោងនឹងវាយប្រហារយើងមុន” ហើយលោកមិនចង់ឱ្យរឿងនោះកើតឡើងឡើយ ទើបសម្រេចចិត្ត “កាត់ដៃ” អ៊ីរ៉ង់មុនតែម្តង។

២. ស្ថានភាពនៅលើសមរភូមិ និងការបាត់បង់ជីវិត

• មេដឹកនាំកំពូលត្រូវបានសម្លាប់៖ អ្នកនាំពាក្យសេតវិមានបានបញ្ជាក់ថា មេដឹកនាំរបបអ៊ីរ៉ង់ជាន់ខ្ពស់ចំនួន ៤៩ រូប រួមទាំងមេដឹកនាំកំពូល Ali Khamenei ផងដែរ ត្រូវបានសម្លាប់ក្នុងការវាយប្រហារ។

• ការខូចខាតជនស៊ីវិល៖ មានរបាយការណ៍ដ៏រន្ធត់មួយអំពីការវាយប្រហារចំសាលាបឋមសិក្សាកុមារីនៅភាគខាងត្បូងអ៊ីរ៉ង់ ដែលបណ្តាលឱ្យមនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ ១៦៨ នាក់ ស្លាប់។

• ចំនួនអ្នកស្លាប់សរុប៖ ក្រុមសិទ្ធិមនុស្ស Hengaw បានប៉ាន់ប្រមាណថា ចំនួនអ្នកស្លាប់សរុបបានកើនឡើងដល់ជាង ១,៥០០ នាក់ (ក្នុងនោះមានជនស៊ីវិល ២០០ នាក់ និងកងកម្លាំងអ៊ីរ៉ង់ ១,៣០០ នាក់)។

៣. ការវាយបក និងផលប៉ះពាល់តំបន់

• ការសងសឹករបស់អ៊ីរ៉ង់៖ អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់មីស៊ីល និងដ្រូនរាប់រយគ្រឿងសំដៅទៅអ៊ីស្រាអែល និងមូលដ្ឋានទ័ពអាមេរិកក្នុងតំបន់។ ស្ថានទូតអាមេរិកប្រចាំនៅទីក្រុងរីយ៉ាដ ប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត ក៏ត្រូវបានដ្រូនវាយប្រហារបណ្តាលឱ្យមានអគ្គិភ័យកើតឡើងផងដែរ។

• ច្រកសមុទ្រ Hormuz: អ៊ីរ៉ង់បានបញ្ឈប់ការនាំចេញប្រេង និងហ្គាសភាគច្រើនតាមច្រកសមុទ្រនេះ ដែលធ្វើឱ្យតម្លៃប្រេងពិភពលោកចាប់ផ្តើមឡើងថ្លៃ។

• ការរីកសាយភាយសង្គ្រាម៖ អ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហារបន្ថែមទៀតនៅក្នុងទីក្រុងបេរូត (លីបង់) ដើម្បីកម្ចាត់ក្រុមហេសប៊ូឡា ដែលគាំទ្រដោយអ៊ីរ៉ង់។

៤. ប្រតិកម្មអន្តរជាតិ

• ភាពតានតឹងជាមួយសម្ព័ន្ធមិត្ត៖ លោក ត្រាំ បានសម្តែងការមិនពេញចិត្តចំពោះនាយករដ្ឋមន្ត្រីអង់គ្លេស Keir Starmer ដែលមិនបានចូលរួមក្នុងប្រតិបត្តិការយោធានេះ។ លោកក៏បានព្រមានកាត់ផ្តាច់ការជួញដូរជាមួយអេស្ប៉ាញ បន្ទាប់ពីប្រទេសនេះបដិសេធមិនឱ្យអាមេរិកប្រើប្រាស់មូលដ្ឋានទ័ព។

• ការរិះគន់ក្នុងស្រុក៖ សមាជិកសភាបក្សប្រជាធិបតេយ្យបានហៅសង្គ្រាមនេះថាជា “សង្គ្រាមខុសច្បាប់” ដែលមិនមានការអនុញ្ញាតពីសភា និងមិនមានគោលដៅច្បាស់លាស់។

ស្ថានភាពនៅមជ្ឈិមបូព៌ាបានឈានដល់ចំណុចផ្ទុះអាវុធយ៉ាងខ្លាំងក្លា នៅថ្ងៃពុធ ទី៤ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ នេះ បន្ទាប់ពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល បានបើកការវាយប្រហារតាមអាកាសទ្រង់ទ្រាយធំទៅលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។

ការវាយប្រហារពីភាគីសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល

* ចំនួនគោលដៅ៖ បញ្ជាការដ្ឋានកណ្តាលរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក (CENTCOM) បានបញ្ជាក់ថា គោលដៅជិត ២,០០០ កន្លែង នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានកម្ទេច។ ការវាយប្រហារនេះផ្តោតសំខាន់លើប្រព័ន្ធមីស៊ីលបាលីស្ទិក និងមូលដ្ឋានយោធាផ្សេងៗ។

* ទំហំនៃប្រតិបត្តិការ៖ លោកឧត្តមនាវីឯក Brad Cooper បានពិពណ៌នាថា នេះគឺជាការប្រមូលផ្តុំកម្លាំងយោធាអាមេរិកដ៏ធំបំផុតក្នុងមួយជំនាន់ ដែលមានទំហំធំជាងយុទ្ធនាការ “Shock and Awe” កាលពីឆ្នាំ ២០០៣ នៅអ៊ីរ៉ាក់ទៅទៀត។

* ជំហររបស់លោក ដូណាល់ ត្រាំ៖ ប្រធានាធិបតីអាមេរិកបានប្រកាសថា វាក្នុងពេល “យឺតពេលហើយ” សម្រាប់ការចរចា ហើយលោកបានបញ្ជាឱ្យកងទ័ពជើងទឹកត្រៀមខ្លួនការពារនាវាដឹកប្រេងនៅច្រកសមុទ្រ Hormuz។

ការវាយបកពីភាគីអ៊ីរ៉ង់

អ៊ីរ៉ង់បានឆ្លើយតបវិញតាមរយៈការបាញ់មីស៊ីល និងដ្រូនជាបន្តបន្ទាប់៖

* គោលដៅវាយប្រហារ៖ អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់មីស៊ីលសំដៅទៅលើប្រទេសអ៊ីស្រាអែល និងបានប្រើដ្រូនវាយប្រហារនៅជិតស្ថានកុងស៊ុលអាមេរិកក្នុងទីក្រុង ឌូបៃ និងមូលដ្ឋានទ័ពអាកាស Al-Udeid ក្នុងប្រទេសកាតា។

* ការគំរាមកំហែងសេដ្ឋកិច្ច៖ មេទ័ពឆ្មាំបដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់បានព្រមានថា បើអាមេរិកបន្តវាយប្រហារមជ្ឈមណ្ឌលសំខាន់ៗរបស់ខ្លួន អ៊ីរ៉ង់នឹងវាយកម្ទេចរាល់មជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចទាំងអស់នៅក្នុងតំបន់។

ផលប៉ះពាល់ និងការបាត់បង់

* ជនរងគ្រោះ៖ យោងតាមកាកបាទក្រហមអ៊ីរ៉ង់ ការវាយប្រហារបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ៧៨៧ នាក់ នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។ ចំណែកនៅអ៊ីស្រាអែល មានរបាយការណ៍ថាមានស្ត្រីម្នាក់រងរបួសស្រាលនៅទីក្រុង Tel Aviv។

* សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក៖ តម្លៃថាមពល (ប្រេង) ពិភពលោកកំពុងហក់ឡើងខ្ពស់ ដោយសារក្តីបារម្ភពីការបិទច្រកសមុទ្រដឹកជញ្ជូនប្រេងដ៏សំខាន់។