ស្ថានភាពនៅមជ្ឈិមបូព៌ាបានឈានដល់ចំណុចផ្ទុះអាវុធយ៉ាងខ្លាំងក្លា នៅថ្ងៃពុធ ទី៤ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ នេះ បន្ទាប់ពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល បានបើកការវាយប្រហារតាមអាកាសទ្រង់ទ្រាយធំទៅលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។

ការវាយប្រហារពីភាគីសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល

* ចំនួនគោលដៅ៖ បញ្ជាការដ្ឋានកណ្តាលរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក (CENTCOM) បានបញ្ជាក់ថា គោលដៅជិត ២,០០០ កន្លែង នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានកម្ទេច។ ការវាយប្រហារនេះផ្តោតសំខាន់លើប្រព័ន្ធមីស៊ីលបាលីស្ទិក និងមូលដ្ឋានយោធាផ្សេងៗ។

* ទំហំនៃប្រតិបត្តិការ៖ លោកឧត្តមនាវីឯក Brad Cooper បានពិពណ៌នាថា នេះគឺជាការប្រមូលផ្តុំកម្លាំងយោធាអាមេរិកដ៏ធំបំផុតក្នុងមួយជំនាន់ ដែលមានទំហំធំជាងយុទ្ធនាការ “Shock and Awe” កាលពីឆ្នាំ ២០០៣ នៅអ៊ីរ៉ាក់ទៅទៀត។

* ជំហររបស់លោក ដូណាល់ ត្រាំ៖ ប្រធានាធិបតីអាមេរិកបានប្រកាសថា វាក្នុងពេល “យឺតពេលហើយ” សម្រាប់ការចរចា ហើយលោកបានបញ្ជាឱ្យកងទ័ពជើងទឹកត្រៀមខ្លួនការពារនាវាដឹកប្រេងនៅច្រកសមុទ្រ Hormuz។

ការវាយបកពីភាគីអ៊ីរ៉ង់

អ៊ីរ៉ង់បានឆ្លើយតបវិញតាមរយៈការបាញ់មីស៊ីល និងដ្រូនជាបន្តបន្ទាប់៖

* គោលដៅវាយប្រហារ៖ អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់មីស៊ីលសំដៅទៅលើប្រទេសអ៊ីស្រាអែល និងបានប្រើដ្រូនវាយប្រហារនៅជិតស្ថានកុងស៊ុលអាមេរិកក្នុងទីក្រុង ឌូបៃ និងមូលដ្ឋានទ័ពអាកាស Al-Udeid ក្នុងប្រទេសកាតា។

* ការគំរាមកំហែងសេដ្ឋកិច្ច៖ មេទ័ពឆ្មាំបដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់បានព្រមានថា បើអាមេរិកបន្តវាយប្រហារមជ្ឈមណ្ឌលសំខាន់ៗរបស់ខ្លួន អ៊ីរ៉ង់នឹងវាយកម្ទេចរាល់មជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចទាំងអស់នៅក្នុងតំបន់។

ផលប៉ះពាល់ និងការបាត់បង់

* ជនរងគ្រោះ៖ យោងតាមកាកបាទក្រហមអ៊ីរ៉ង់ ការវាយប្រហារបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ៧៨៧ នាក់ នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។ ចំណែកនៅអ៊ីស្រាអែល មានរបាយការណ៍ថាមានស្ត្រីម្នាក់រងរបួសស្រាលនៅទីក្រុង Tel Aviv។

* សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក៖ តម្លៃថាមពល (ប្រេង) ពិភពលោកកំពុងហក់ឡើងខ្ពស់ ដោយសារក្តីបារម្ភពីការបិទច្រកសមុទ្រដឹកជញ្ជូនប្រេងដ៏សំខាន់។

[ទីក្រុងឡុងដ៍] — ទីផ្សារថាមពលពិភពលោកកំពុងស្ថិតក្នុងភាពរង្គោះរង្គើយ៉ាងខ្លាំង ដោយតម្លៃប្រេងឆៅបានហក់ឡើងខ្ពស់បំផុតមិនធ្លាប់មានគិតចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០២៤ មក។ ការកើនឡើងនេះកើតឡើងបន្ទាប់ពីមានការវាយប្រហារតាមអាកាសលើអ៊ីរ៉ង់ និងការផ្អាកចរាចរណ៍នាវាដឹកប្រេងតាមច្រកសមុទ្រ Hormuz ដែលជាសរសៃឈាមសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់បំផុតរបស់ពិភពលោក។

១. សន្ទុះនៃតម្លៃប្រេងនៅលើទីផ្សារអន្តរជាតិ

គិតត្រឹមព្រឹកថ្ងៃទី ៤ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ តម្លៃប្រេងឆៅប្រភេទ Brent ដែលជាចំណុចដៅសកល បានហក់ឡើងលើសពី $៨៥ ក្នុងមួយបារ៉ែល (កើនឡើងប្រហែល ៧% ក្នុងរយៈពេលតែមួយថ្ងៃ)។ ចំណែកឯប្រេងឆៅរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក (WTI) ក៏បានហក់ឡើងដល់ជាង $៧៧ ក្នុងមួយបារ៉ែល ផងដែរ។ នេះគឺជាការកើនឡើងជាប់ៗគ្នា រយៈពេល ៣ ថ្ងៃមកហើយ ដែលជម្រុញដោយក្ដីបារម្ភពីការដាច់ចរន្តផ្គត់ផ្គង់ពីតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា។

២. មូលហេតុចម្បងនៃការព្យាករណ៍អវិជ្ជមាន

• ការជាប់គាំងនៅច្រកសមុទ្រ Hormuz៖ ច្រកសមុទ្រនេះដឹកជញ្ជូនប្រេងប្រហែល ២០% នៃតម្រូវការពិភពលោក។ ការដែលអ៊ីរ៉ង់គំរាមបិទផ្លូវទឹក និងការកើនឡើងនៃតម្លៃធានារ៉ាប់រងនាវា បានធ្វើឱ្យក្រុមហ៊ុនដឹកជញ្ជូនជាច្រើនសម្រេចចិត្តផ្អាកដំណើរការ ឬបង្វែរទិសដៅ។

• យុទ្ធសាស្ត្រ «Escort» របស់លោក Trump៖ ទោះបីជាការប្រកាសរបស់លោក Trump ក្នុងការបញ្ជូនកងនាវាការពារនាវាដឹកប្រេងបានជួយសម្រួលអារម្មណ៍ទីផ្សារខ្លះក៏ដោយ ប៉ុន្តែអ្នកវិភាគមើលឃើញថា នេះគឺជាសញ្ញានៃការត្រៀមលក្ខណៈសម្រាប់ជម្លោះរយៈពេលវែង ដែលធ្វើឱ្យតម្លៃប្រេងនៅតែរក្សាកម្រិតខ្ពស់។

• ការខូចខាតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ៖ ការវាយប្រហាររបស់ IDF ទៅលើទីតាំងយោធា និងអាចរាលដាលដល់ទីតាំងថាមពលរបស់អ៊ីរ៉ង់ បានធ្វើឱ្យមានការបារម្ភថាការផ្គត់ផ្គង់ប្រេងប្រហែល ១.៦ លានបារ៉ែលក្នុងមួយថ្ងៃរបស់អ៊ីរ៉ង់ នឹងត្រូវបាត់បង់ពីទីផ្សារទាំងស្រុង។

៣. ផលប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចអាស៊ី និងកម្ពុជា

តាមការប៉ាន់ស្មានពីស្ថាប័ន Goldman Sachs ប្រសិនបើតម្លៃប្រេងនៅតែបន្តស្ថិតក្នុងរង្វង់ $៨៥ ទៅ $១០០ នោះ៖

• អតិផរណា៖ តំបន់អាស៊ីអាចនឹងប្រឈមនឹងការកើនឡើងនៃអតិផរណាប្រហែល ០.៧% បន្ថែមទៀត។

• តម្លៃទំនិញ៖ តម្លៃដឹកជញ្ជូននឹងកើនឡើង ដែលនាំឱ្យទំនិញប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃឡើងថ្លៃតាមគ្នា។

• តម្លៃប្រេងសាំងនៅតាមស្ថានីយ៖ អ្នកប្រើប្រាស់នឹងមានអារម្មណ៍ពីការប្រែប្រួលតម្លៃនៅតាមស្ថានីយសាំងក្នុងរយៈពេល ១ ទៅ ២ សប្តាហ៍ខាងមុខនេះ។

៤. ការព្យាករណ៍ទៅអនាគត

អ្នកជំនាញមកពី JPMorgan និង Barclays ព្រមានថា ប្រសិនបើច្រកសមុទ្រ Hormuz ត្រូវបានបិទទាំងស្រុងក្នុងរយៈពេលយូរ តម្លៃប្រេងអាចនឹងហក់ឡើងដល់ $១០០ ឬលើសពីនេះ ក្នុងពេលដ៏ខ្លី។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លោក Trump បានធានាថា សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងប្រើប្រាស់ប្រេងបម្រុងយុទ្ធសាស្ត្រ (SPR) ដើម្បីទប់ទល់នឹងការឡើងថ្លៃនេះ។

នៅថ្ងៃសៅរ៍ ទី៧ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ នេះ អ៊ីស្រាអែលបានប្រកាសពីការវាយប្រហារតាមអាកាសយ៉ាងខ្លាំងក្លាទៅលើទីក្រុងតេអេរ៉ង់ ដែលបណ្តាលឱ្យតម្លៃប្រេងសកលហក់ឡើងខ្ពស់ដោយសារក្តីបារម្ភលើការកាត់ផ្តាច់ការផ្គត់ផ្គង់។ រូបភាពពីទីភ្នាក់ងារ AFP បានបង្ហាញពីផ្សែងខ្មួលខ្មាញ់ចេញពីព្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិ Mehrabad ក្រោយរងការប៉ះទង្គិច។

យុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកដែលបានចាប់ផ្តើមកាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ បានធ្វើឱ្យមានការវាយបកពីសំណាក់អ៊ីរ៉ង់ទៅលើសម្ព័ន្ធមិត្តអាមេរិកក្នុងតំបន់។ ប្រព័ន្ធការពារអាកាសនៅហ្សេរុយសាឡឹម ឌូប៉ៃ និងរីយ៉ាត បានបន្លឺឡើង ខណៈដែលអារ៉ាប៊ីសាអូឌីតបានស្ទាក់ចាប់មីស៊ីលផ្លោងដែលតម្រង់ទៅរកមូលដ្ឋានទ័ពអាមេរិក។

យោធាអាមេរិកបានឱ្យដឹងថា គោលដៅដែលត្រូវបានកម្ទេចរួមមាន៖ ទីស្នាក់ការកណ្តាលនៃឆ្មាំបដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់, មជ្ឈមណ្ឌលបញ្ជាការ, ប្រព័ន្ធការពារអាកាស, មូលដ្ឋានមីស៊ីល, និងនាវាចម្បាំងជាច្រើន។

ជំហរនយោបាយ និងវិបត្តិមនុស្សធម៌

លោកប្រធានាធិបតី ដូណាល់ ត្រាំ បានច្រានចោលការចរចា ហើយទាមទារឱ្យអ៊ីរ៉ង់ចុះចាញ់ទាំងស្រុង។ លោកថែមទាំងសន្យាថានឹងជួយស្តារសេដ្ឋកិច្ចអ៊ីរ៉ង់ឡើងវិញ ប្រសិនបើមានការតែងតាំងអ្នកដឹកនាំថ្មីជំនួសលោក Ayatollah Ali Khamenei ដែលត្រូវបានសម្លាប់កាលពីសប្តាហ៍មុន។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ឯកអគ្គរដ្ឋទូតអ៊ីរ៉ង់ប្រចាំ UN បានបញ្ជាក់ថា ការជ្រើសរើសអ្នកដឹកនាំគឺជាសិទ្ធិផ្តាច់មុខរបស់ប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់។

ស្ថានភាពនៅប្រទេសលីបង់ក៏កំពុងស្ថិតក្នុងភាពអាសន្នផងដែរ ដោយមានមនុស្សជាង ២១៧ នាក់បានស្លាប់ និង ៣០០,០០០ នាក់ត្រូវភៀសខ្លួន។ អង្គការសហប្រជាជាតិបានព្រមានថា ស្ថានភាពនេះអាចនឹង «រុញច្រានឱ្យផុតពីការគ្រប់គ្រងរបស់នរណាម្នាក់» ប្រសិនបើគ្មានការចរចាការទូតជាបន្ទាន់នោះទេ។

សង្ខេបព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ

• ការវាយប្រហារទ្រង់ទ្រាយធំ៖ អ៊ីស្រាអែលបានបើកការទម្លាក់គ្រាប់បែកយ៉ាងខ្លាំងក្លាទៅលើរដ្ឋធានីតេអេរ៉ង់ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ រួមទាំងព្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិ Mehrabad ខណៈដែលសង្គ្រាមបានឈានចូលដល់សប្តាហ៍ទីពីរ។

• ចំនួនគោលដៅ៖ បញ្ជាការដ្ឋានកណ្តាលរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក (CENTCOM) បញ្ជាក់ថា គោលដៅជាង ៣,០០០ កន្លែងនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានវាយប្រហារក្នុងរយៈពេលមួយសប្តាហ៍មកនេះ។

• លក្ខខណ្ឌរបស់លោក ដូណាល់ ត្រាំ៖ ប្រធានាធិបតីអាមេរិកបានប្រកាសថា សង្គ្រាមនឹងបញ្ចប់ទៅបាន លុះត្រាតែអ៊ីរ៉ង់ «ចុះចាញ់ដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌ» ប៉ុណ្ណោះ។

• ផលប៉ះពាល់ក្នុងតំបន់៖ ការសងសឹកបានរីករាលដាលដល់បណ្តាប្រទេសក្នុងតំបន់ឈូងសមុទ្រ រួមមានអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត (ស្ទាក់ចាប់មីស៊ីល) ឌូប៉ៃ និងកូវ៉ែត ដែលបណ្តាលឱ្យមានជនស៊ីវិលស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។