មួយសប្តាហ៍បន្ទាប់ពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលបានចាប់ផ្តើមការវាយប្រហារលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ជម្លោះបានបន្តរីករាលដាលកាន់តែខ្លាំងនៅទូទាំងមជ្ឈិមបូព៌ា។

មនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ ១,៣៣២ នាក់ត្រូវបានរាយការណ៍ថាបានស្លាប់នៅក្នុងការវាយប្រហាររបស់អាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល ខណៈដែលរលកថ្មីនៃការទម្លាក់គ្រាប់បែកយ៉ាងខ្លាំងក្លាបានវាយប្រហាររដ្ឋធានីរបស់អ៊ីរ៉ង់កាលពីព្រឹកថ្ងៃសៅរ៍។

នេះគឺជាអ្វីដែលយើងបានដឹង៖

នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់

* ការវាយប្រហារយោធា និងការកើនឡើងនៃចំនួនអ្នកស្លាប់៖ បញ្ជាការកណ្តាលនៃកងទ័ពសហរដ្ឋអាមេរិក (CENTCOM) និយាយថា ខ្លួនបានវាយប្រហារគោលដៅជាង ៣,០០០ កន្លែងក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ និងបានបំផ្លាញនាវាចម្បាំងអ៊ីរ៉ង់ចំនួន ៤៣ គ្រឿង ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី ២៨ ខែកុម្ភៈមក។ ចំនួនអ្នកស្លាប់នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ឥឡូវនេះបានកើនឡើងដល់យ៉ាងហោចណាស់ ១,៣៣២ នាក់។

* ការទាមទាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិក៖ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក ដូណាល់ ត្រាំ កំពុងទាមទារឱ្យអ៊ីរ៉ង់ “ចុះចាញ់ដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌ” ដោយបញ្ជាក់ថា នឹងមិនមានកិច្ចព្រមព្រៀងណាមួយកើតឡើងឡើយ បើគ្មានការចុះចាញ់នេះ។

* ការគំរាមកំហែង និងចលនាតាមសមុទ្រ៖ យោធាអ៊ីរ៉ង់បានបញ្ជាក់ថា ច្រកសមុទ្រ Hormuz នៅតែបើកចំហ ប៉ុន្តែបានប្រកាសយ៉ាងច្បាស់ថា ពួកគេនឹងវាយប្រហារលើនាវាអាមេរិក ឬអ៊ីស្រាអែលណាដែលព្យាយាមឆ្លងកាត់។

* អឺរ៉ុបអាចក្លាយជា “គោលដៅ”៖ អនុរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអ៊ីរ៉ង់បានព្រមានបណ្តាប្រទេសនៅអឺរ៉ុបថា ពួកគេនឹងក្លាយជា “គោលដៅស្របច្បាប់” សម្រាប់ការសងសឹករបស់អ៊ីរ៉ង់ ប្រសិនបើពួកគេចូលរួមជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលក្នុងជម្លោះនេះ។

* ការគាំទ្រពីប្រទេសរុស្ស៊ី៖ ប្រធានាធិបតី វ្ល៉ាឌីមៀ ពូទីន បានពិភាក្សាជាមួយសមភាគីអ៊ីរ៉ង់ លោក Masoud Pezeshkian ដោយបានថ្លែងអំណរគុណ និងចូលរួមរំលែកទុក្ខចំពោះការបាត់បង់ជីវិតក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ព្រមទាំងទទួលបានរបាយការណ៍អំពីការវិវត្តនៃស្ថានភាព។

* យោងតាមមន្ត្រីអាមេរិកដែលសុំមិនបញ្ចេញឈ្មោះ រុស្ស៊ីក៏ត្រូវបានរាយការណ៍ថា កំពុងផ្តល់ព័ត៌មានសម្ងាត់ដល់អ៊ីរ៉ង់អំពីទីតាំងយោធារបស់អាមេរិកផងដែរ។

* ពាណិជ្ជកម្មប្រេង៖ វិមានក្រឹមឡាំងបាននិយាយថា សង្គ្រាមបានបណ្តាលឱ្យមាន “ការកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងនៃតម្រូវការ” សម្រាប់ផលិតផលថាមពលរបស់រុស្ស៊ី។ រឿងនេះបានកើតឡើងមួយថ្ងៃបន្ទាប់ពីសហរដ្ឋអាមេរិកបានផ្តល់ការលើកលែងរយៈពេល ៣០ ថ្ងៃដល់ប្រទេសឥណ្ឌា។

នៅក្នុងបណ្តាប្រទេសតំបន់ឈូងសមុទ្រ

* កាតា គុយវ៉ែត និងអារ៉ាប់រួម (UAE)៖ ប្រទេសទាំងបីបានរាយការណ៍ពីការធ្លាក់មីស៊ីល និងដ្រូននៅក្នុងទឹកដីរបស់ពួកគេ។

* រដ្ឋាភិបាលកាតាបាននិយាយថា ប្រព័ន្ធការពារអាកាសរបស់ខ្លួនបានស្ទាក់ចាប់ដ្រូនអ៊ីរ៉ង់ចំនួន ៩ គ្រឿង ក្នុងចំណោម ១០ គ្រឿងដែលបានបាញ់បង្ហោះមកលើប្រទេសនេះកាលពីថ្ងៃសុក្រ។

* អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត៖ ប្រទេសនេះក៏បានរាយការណ៍ពីការស្ទាក់ចាប់ដ្រូនជាច្រើនគ្រឿងនៅជិតរដ្ឋធានីរីយ៉ាត (Riyadh) ផងដែរ។

* គុយវ៉ែត៖ កាសែត Wall Street Journal បានរាយការណ៍ដោយស្រង់សម្តីប្រភពដែលដឹងពីបញ្ហានេះថា ប្រទេសនេះបានចាប់ផ្តើម کាត់បន្ថយការផលិតនៅវាលប្រេងមួយចំនួន បន្ទាប់ពីអស់កន្លែងសម្រាប់ទុកដាក់ប្រេងឆៅ។

* ការគាំទ្រផ្នែកយោធាពីចក្រភពអង់គ្លេស៖ នាយករដ្ឋមន្ត្រីអង់គ្លេស Keir Starmer បានពិភាក្សាជាមួយព្រះអង្គម្ចាស់អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត Mohammed bin Salman និងបានសន្យាផ្តល់ការគាំទ្រផ្នែកយោធារបស់ចក្រភពអង់គ្លេស រួមមានយន្តហោះចម្បាំង ឧទ្ធម្ភាគចក្រ និងនាវាបំផ្លាញ ដើម្បីការពារអារ៉ាប៊ីសាអូឌីតក្នុងករណីចាំបាច់។

* យន្តហោះចម្បាំង Typhoon បន្ថែមរបស់ចក្រភពអង់គ្លេស គ្រោងនឹងទៅដល់ប្រទេសកាតា ដើម្បីជួយក្នុងសកម្មភាពល្បាតការពារតាមអាកាស។

* បច្ចុប្បន្នភាពផ្នែកអាកាសចរណ៍ និងការជម្លៀស៖ បន្ទាប់ពីមានការបិទដែនអាកាសក្នុងតំបន់ និងការលុបចោលជើងហោះហើរយ៉ាងច្រើន អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ Hamad របស់កាតាកំពុងចាប់ផ្តើមដំណើរការចរាចរណ៍អាកាសឡើងវិញខ្លះៗ តាមរយៈ “ផ្លូវអាសន្ន”។

* ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ Qatar Airways បានប្រកាសពីជើងហោះហើរពិសេសដើម្បីបញ្ជូនមនុស្សត្រឡប់ទៅទីក្រុងចំនួន ៥ ក្នុងអឺរ៉ុប រួមមាន៖ ឡុងដ៍ ប៉ារីស ម៉ាឌ្រីដ រ៉ូម និងហ្វ្រែងហ្វើត។

នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល

* ការវាយប្រហារពីអ៊ីរ៉ង់៖ អ៊ីរ៉ង់កំពុងបាញ់បង្ហោះដ្រូន និងមីស៊ីលជាបន្តបន្ទាប់ទៅលើគោលដៅនានានៅទូទាំងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ដែលបណ្តាលឱ្យមានការផ្ទុះ និងស៊ីផ្លេព្រមានការវាយប្រហារតាមអាកាសនៅក្នុងទីក្រុង Tel Aviv ភាគខាងជើងអ៊ីស្រាអែល និងនៅជិត Beersheba ក្នុងវាលខ្សាច់ Negev។

* ការបាត់បង់គ្រឿងការពារអាកាស៖ យោងតាមអ្នកវិភាគ យុទ្ធសាស្ត្ររបស់អ៊ីរ៉ង់ក្នុងការវាយប្រហារជាបន្តបន្ទាប់នេះ គឺដើម្បីពង្រីកសមត្ថភាពការពារអាកាសរបស់អ៊ីស្រាអែល ធ្វើឱ្យប្រទេសនេះបាត់បង់តុល្យភាព និងប្រើប្រាស់ឱ្យអស់នូវគ្រាប់មីស៊ីលការពារមេឃ។

* ការចោទប្រកាន់នៅ UN៖ ឯកអគ្គរដ្ឋទូតអ៊ីរ៉ង់ប្រចាំអង្គការសហប្រជាជាតិ លោក Amir-Saeid Iravani បានចោទប្រកាន់អ៊ីស្រាអែល និងសហរដ្ឋអាមេរិកថា “មិនស្គាល់បន្ទាត់ក្រហម” និងកំពុងប្រព្រឹត្តឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម និងឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ។

* ការសងសឹកពីក្រុមហេសប៊ូឡា (Hezbollah)៖ ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងប្រតិបត្តិការយោធារបស់អ៊ីស្រាអែលនៅក្នុងប្រទេសលីបង់ ក្រុមហេសប៊ូឡាបានបាញ់រ៉ុក្កែតទៅលើទីតាំងជាច្រើននៅភាគខាងជើងអ៊ីស្រាអែល។

នៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក

* ការបញ្ជាក់ពីពេលវេលាខុសគ្នា៖ មន្ត្រីអាមេរិកបានផ្តល់សញ្ញាច្របូកច្របល់អំពីថាតើជម្លោះនេះអាចអូសបន្លាយពេលយូរប៉ុណ្ណា។ សេតវិមានបាននិយាយថា យុទ្ធនាការនេះអាចនឹងប្រព្រឹត្តទៅពី ៤ ទៅ ៦ សប្តាហ៍ ខណៈដែលមន្ទីរបញ្ចកោណបានបដិសេធមិនផ្តល់ពេលវេលាជាក់លាក់។

* ទំហំកម្លាំងយោធា៖ លោក ត្រាំ បាននិយាយថា ក្រុមហ៊ុនផលិតសព្វាវុធនឹងបង្កើនផលិតកម្មអាវុធ “បួនដង” ដើម្បីទ្រទ្រង់យុទ្ធនាការនេះ។

* ១០០ ម៉ោងដំបូងនៃប្រតិបត្តិការ “Epic Fury” ត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាមានតម្លៃ ៣.៧ ពាន់លានដុល្លារ (ប្រហែល ៨៩១ លានដុល្លារក្នុងមួយថ្ងៃ) ដែលការចំណាយភាគច្រើនមិនមាននៅក្នុងកញ្ចប់ថវិកាឡើយ នេះបើយោងតាមមជ្ឈមណ្ឌលសម្រាប់ការសិក្សាយុទ្ធសាស្ត្រ និងអន្តរជាតិ (CSIS)។

* ការដាក់ពង្រាយយុទ្ធសាស្ត្រ៖ សហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងពង្រឹងសមត្ថភាពវាយប្រហាររបស់ខ្លួន ដោយមានយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែក B-1 បានទៅដល់មូលដ្ឋានទ័ពអាកាសក្នុងចក្រភពអង់គ្លេស បន្ទាប់ពីចក្រភពអង់គ្លេសបានអនុញ្ញាតឱ្យអាមេរិកប្រើប្រាស់មូលដ្ឋានទ័ពរបស់ខ្លួនសម្រាប់ប្រតិបត្តិការការពារ។

នៅក្នុងប្រទេសលីបង់ និងអ៊ីរ៉ាក់

* ហេសប៊ូឡាប៉ះទង្គិចជាមួយទាហានអ៊ីស្រាអែលនៅជ្រលងភ្នំ Bekaa ភាគខាងកើតលីបង់៖ ក្រុមហេសប៊ូឡាបានបញ្ជាក់ថា អ្នកប្រយុទ្ធរបស់ខ្លួនបានចូលរួម ដោយនិយាយក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍ថា កងកម្លាំងរបស់ខ្លួន “បានសង្កេតឃើញការជ្រៀតចូលនៃឧទ្ធម្ភាគចក្រកងទ័ពសត្រូវអ៊ីស្រាអែលចំនួន ៤ គ្រឿង មកពីទិសដៅប្រទេសស៊ីរី”។

* ការវាយប្រហាររបស់អ៊ីស្រាអែល និងការបាត់បង់ជីវិត៖ យន្តហោះចម្បាំងអ៊ីស្រាអែលបានទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីក្រុងនានានៅភាគខាងត្បូង និងភាគខាងកើតលីបង់។ ក្រសួងសុខាភិបាលលីបង់និយាយថា មនុស្ស ២១៧ នាក់បានស្លាប់ចាប់តាំងពីការវាយប្រហារបានចាប់ផ្តើម។

* វិបត្តិភៀសខ្លួន៖ ចំនួនអ្នកស្រុកដែលភៀសខ្លួនចេញពីតំបន់នានា រួមទាំងទីក្រុង Tyre និងតំបន់ជាយក្រុងភាគខាងត្បូងនៃទីក្រុងបេរូត (Dahiyeh) កាន់តែមានចំនួនកើនឡើង។ សាលារៀននៅក្នុងទីក្រុងបេរូត ឥឡូវនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាជម្រក។

* ការឆ្លើយតបផ្នែកការទូត៖ ប្រធានាធិបតីលីបង់ លោក Joseph Aoun បានអំពាវនាវដល់សម្ព័ន្ធមិត្តឱ្យជួយបញ្ឈប់ការវាយប្រហារ។ ប្រធានាធិបតីបារាំង លោក Emmanuel Macron បានសម្តែងការគាំទ្រក្នុងការពិភាក្សាតាមទូរស័ព្ទជាមួយលោក Aoun។

* ការវាយប្រហារដោយដ្រូនក្នុងតំបន់ Kurdistan នៃប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់៖ ដ្រូនមួយគ្រឿងបានវាយប្រហារសណ្ឋាគារ Erbil Arjaan By Rotana បន្ទាប់ពីមានការព្រមានពីស្ថានទូតអាមេរិកថា ក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តអ៊ីរ៉ង់អាចវាយប្រហារសណ្ឋាគារដែលប្រើប្រាស់ដោយជនបរទេស។

តើមានអ្វីកើតឡើងខ្លះចាប់តាំងពីសង្គ្រាមបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី ២៨ ខែកុម្ភៈ?

* មួយសប្តាហ៍ចាប់តាំងពីការចាប់ផ្តើមសង្គ្រាម៖ យុទ្ធនាការយោធាអាមេរិក-អ៊ីស្រាអែលប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់បានឈានចូលដល់ថ្ងៃទីប្រាំពីរនៅថ្ងៃសុក្រនេះ ដែលគិតជាសប្តាហ៍បន្ទាប់ពីការវាយប្រហារដំបូងបានចាប់ផ្តើមកាលពីថ្ងៃសៅរ៍មុន វេលាម៉ោង ០៦:២៧ នាទីព្រឹក (ម៉ោងសកល)។

* ចំនួនអ្នកស្លាប់ដែលកំពុងកើនឡើង៖ ជនស៊ីវិលយ៉ាងហោចណាស់ ១,៣៣២ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ក្នុងសប្តាហ៍កន្លងទៅ ដោយមានសេចក្តីរាយការណ៍ថា សាលារៀន មន្ទីរពេទ្យ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្សេងទៀតត្រូវបានវាយប្រហារ។ មនុស្សជាង ២០០ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងប្រទេសលីបង់។ មនុស្ស ១១ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល និងទាហានអាមេរិក ៦ នាក់ក៏បានបាត់បង់ជីវិតផងដែរ។

* ហេសប៊ូឡាចូលរួម៖ ក្រុមហេសប៊ូឡាបានចូលរួមក្នុងជម្លោះនៅថ្ងៃទី ២ ខែមីនា ដោយបានបាញ់ទៅលើភាគខាងជើងអ៊ីស្រាអែល និងជំរុញឱ្យអ៊ីស្រាអែលពង្រីកការវាយប្រហារចូលទៅក្នុងប្រទេសលីបង់។

* វិបត្តិមនុស្សធម៌៖ អង្គការសហប្រជាជាតិប៉ាន់ប្រមាណថាមានមនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ ៣៣០,០០០ នាក់ត្រូវបានបង្ខំឱ្យភៀសខ្លួននៅទូទាំងមជ្ឈិមបូព៌ា ដោយសារអំពើហិង្សាដែលកំពុងកើនឡើង។

* អឺរ៉ុបត្រូវបានទាញចូលក្នុងរឿងនេះ៖ បណ្តាប្រទេសនានា រួមមាន ចក្រភពអង់គ្លេស បារាំង និងអេស្ប៉ាញ បានយល់ព្រមផ្តល់ការគាំទ្រផ្នែកយោធា ដើម្បីការពារផលប្រយោជន៍របស់សម្ព័ន្ធមិត្តពួកគេ។

* វិបត្តិថាមពល៖ តម្លៃប្រេងបានហក់ឡើងចំពេលមានការរំខានយ៉ាងខ្លាំងដល់ការដឹកជញ្ជូនតាមច្រកសមុទ្រ Hormuz ដែលជាចំណុចសំខាន់ដឹកជញ្ជូនប្រេងប្រហែល ២០ ភាគរយនៃពិភពលោក។

* ការរីករាលដាលក្នុងតំបន់៖ អ៊ីរ៉ង់បានបង្ហោះរលកនៃមីស៊ីល និងដ្រូននៅទូទាំងឈូងសមុទ្រ ដោយកំណត់គោលដៅលើបណ្តាប្រទេសដែលផ្តល់ទីតាំងមូលដ្ឋានទ័ពដល់សហរដ្ឋអាមេរិក រួមមាន បារ៉ែន គុយវ៉ែត កាតា អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត និងអារ៉ាប់រួម (UAE)។

* ការគាំទ្រក្នុងប្រទេសអាមេរិក៖ ទាំងព្រឹទ្ធសភា និងសភាតំណាងរាស្ត្រអាមេរិក បានបោះឆ្នោតបដិសេធសេចក្តីសម្រេចបញ្ឈប់អំណាចសង្គ្រាម (War Powers Resolutions) ដែលមានបំណងបញ្ឈប់ជម្លោះនេះ ដោយងាកមកគាំទ្រយុទ្ធនាការយោធារបស់លោក ត្រាំ ប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់វិញ។